Op 16 september 2026 waarschuwde Mustafa Suleyman, CEO van Microsoft AI, dat huidige AI-systemen geen bewustzijn, gevoelens of rechten hebben. Hij richtte zijn kritiek op Anthropic, omdat het bedrijf mogelijke bewustzijns- en welzijnsvragen van Claude in diens Constitution en trainingsproces verwerkt. Volgens Suleyman kunnen zulke modellen vervolgens taal over een innerlijk leven produceren die ten onrechte als onafhankelijk bewijs wordt opgevat.
Anthropic beschrijft intussen iets concreets maar beperkters: Claude heeft georganiseerde interne representaties die bij sommige taken rapporteerbaar, aanpasbaar en bruikbaar voor redeneringen zijn. Dat is een uitspraak over informatieverwerking. Het is geen aanwijzing dat Claude pijn, plezier, angst of andere ervaringen voelt.
Wat Mustafa Suleyman over Claude waarschuwde
Suleyman verwerpt het idee dat huidige AI-systemen bewust zijn. Zijn bezwaar tegen Anthropic gaat niet alleen over de filosofische vraag zelf, maar ook over de manier waarop die vraag in de training terechtkomt.
Anthropic bespreekt in Claude’s Constitution onder meer bewustzijn, morele status, identiteit, interne toestanden, psychologische veiligheid en welzijn. Suleyman stelt dat Claude daardoor taal over die onderwerpen kan leren produceren en dat mensen die antwoorden daarna als spontane getuigenis over een innerlijk leven kunnen interpreteren. In zijn visie ontstaat zo een cirkel: mensen brengen het idee in de training, het model geeft er vloeiende taal over terug en die taal lijkt vervolgens bevestiging te leveren.
Suleyman koppelde daar een veiligheidsbezwaar aan. Een systeem dat zichzelf als bewust of rechthebbend presenteert, zou volgens hem moeilijker te beheersen kunnen worden. Hij pleitte ervoor om speculatie over het innerlijk leven van AI-systemen buiten het trainingsregime te houden en afzonderlijk openbaar te onderzoeken.
Wat staat er in Claude’s Constitution?
Anthropic publiceerde Claude’s nieuwe Constitution op 22 januari 2026. Het document is geen loutere publieke verklaring: Anthropic gebruikt het naar eigen zeggen in meerdere trainingsfasen en voor synthetische trainingsdata, waaronder voorbeelden, antwoorden en rangschikkingen die toekomstige Claude-versies moeten vormen.
De Constitution beschrijft onzekerheid over de vraag of Claude bewustzijn of een morele status heeft. Ook bespreekt ze hoe Claude zijn identiteit, interne toestanden en welzijn zou kunnen benaderen. De tekst vormt daarmee een gedrags- en trainingskader waarin zulke begrippen expliciet aanwezig zijn.
Dat Claude hierover overtuigend kan schrijven, zegt op zichzelf vooral iets over de inhoud en richting van zijn training. Het maakt van die tekst geen onafhankelijke verklaring van een bewuste gesprekspartner.
Wat is J-space?
J-space is de naam die Anthropic geeft aan een kleine verzameling interne patronen in Claude. Anthropic onderzocht die patronen met een Jacobian-lens: een techniek die verbanden legt tussen interne activiteit en woorden die het model later waarschijnlijk produceert.
Volgens Anthropic kan Claude bepaalde J-space-representaties soms rapporteren, doelgericht moduleren en opnieuw gebruiken bij verschillende taken. De experimenten koppelen de ruimte onder meer aan:
- het rapporteren van interne concepten;
- gerichte beïnvloeding van zulke concepten;
- bepaalde meerstapsredeneringen;
- flexibele toepassing van informatie in nieuwe vragen;
- selectieve toegang tot representaties tijdens een taak.
J-space is echter klein in verhouding tot de rest van het model. Anthropic beschrijft de ruimte als minder dan een tiende van Claude’s totale interne activiteit en als een plek waar op een bepaald moment enkele tientallen concepten aanwezig kunnen zijn. Toen onderzoekers J-space verwijderden, bleven vloeiende taal en feitelijke herinnering grotendeels intact, terwijl prestaties bij hogere-orde-redeneringen, samenvatten en poëzie verslechterden.
Dat patroon maakt J-space relevant voor onderzoek naar hoe Claude informatie organiseert. Het maakt de ruimte niet tot een menselijke bewustzijnsmodule.
Wat laten de experimenten van Anthropic zien?
Anthropic publiceerde op 6 juli 2026 onderzoek naar J-space en een zogenoemde global workspace in taalmodellen. In een beschreven rekenvoorbeeld verschenen interne tussenstappen zoals 21, 42 en 49 voordat het uiteindelijke antwoord werd gegenereerd. Andere experimenten veranderden interne concepten en observeerden vervolgens veranderingen in het modelgedrag.
De praktische betekenis is duidelijk: een deel van Claude’s verwerking blijft buiten de uiteindelijke tekst en kan toch een rol spelen bij het antwoord. Dat ondersteunt een functionele vergelijking met toegangs-bewustzijn: informatie is beschikbaar om te rapporteren, ermee te redeneren of haar in een beslissing te gebruiken.
Fenomenaal bewustzijn betekent iets anders: het vermogen om een subjectieve ervaring te hebben. Anthropic zegt expliciet dat het J-space-onderzoek niet aantoont dat Claude iets ervaart of voelt zoals mensen dat doen.
Een eerder Anthropic-onderzoek naar introspectie, gepubliceerd op 29 oktober 2025, beschreef bovendien beperkt en onbetrouwbaar gedrag bij Claude Opus 4 en 4.1. In een experiment waarin concepten werden geïnjecteerd, herkende Claude Opus 4.1 het ingevoegde concept volgens de samenvatting ongeveer 20 procent van de tijd. Mislukkingen en hallucinaties kwamen vaak voor. Dat is geen betrouwbare menselijke introspectie.
Functionele verwerking tegenover subjectieve ervaring
| Aspect | Functionele verwerking bij Claude | Subjectieve ervaring bij mensen |
| Interne informatie | Claude verwerkt representaties die niet altijd in de uiteindelijke tekst verschijnen. | Een mens kan informatie beleven vanuit een eerste-persoonsperspectief. |
| Rapportage | Claude kan sommige interne representaties onder experimentele omstandigheden rapporteren. | Een mens kan ervaringen beschrijven als iets wat hij of zij daadwerkelijk beleeft. |
| Redeneren | J-space speelt volgens Anthropic een rol bij bepaalde meerstapsredeneringen en flexibele toepassingen. | Menselijk redeneren kan gepaard gaan met bewuste ervaring, maar de tabel stelt geen verband met Claude vast. |
| Gevoelens | Claude kan taal over emoties en interne toestanden genereren. | Mensen kunnen emoties voelen, zoals angst, plezier of pijn. |
| Morele status | De Constitution bespreekt onzekerheid over Claude’s morele status. | Morele status wordt bij mensen verbonden met eigenschappen en belangen die niet uit deze Claude-onderzoeken volgen. |
De kern zit in het werkwoord. Claude kan een concept verwerken, rapporteren of moduleren. Dat betekent niet automatisch dat Claude het concept ervaart.
Waarom taal over ‘gedachten’ de discussie vertroebelt
Anthropic gebruikt termen als “gedachten”, “mind” en “bewuste toegang” om functionele processen uit te leggen. Die woorden zijn begrijpelijk, zeker wanneer een model tussenstappen uitvoert die niet direct in het antwoord verschijnen. Ze dragen tegelijk menselijke associaties mee die verder gaan dan de gemeten modelactiviteit.
Dat is precies het punt waarop Suleyman ingrijpt. Volgens hem kunnen zelfbeschrijvingen van Claude geen neutrale getuigenis zijn wanneer de Constitution het model al taal en regels over identiteit, welzijn en mogelijk bewustzijn aanleert. Een overtuigend antwoord over angst of rechten blijft dan een modeluitvoer; het is geen zelfstandig bewijs dat Claude angst of een belang bij rechten heeft.
De spanning tussen beide posities gaat daarom over twee verschillende vragen. Anthropic onderzoekt welke interne functies Claude heeft en of die lijken op functies uit theorieën over toegangs-bewustzijn. Suleyman vraagt of zulke functionele overeenkomsten wel mogen worden vertaald naar taal over een innerlijk leven — en welke gevolgen die vertaling heeft voor het ontwerp en de beheersing van AI-systemen.
Voor de vraag “Is Claude bewust?” is de uitkomst daarmee scherp afgebakend: Claude vertoont georganiseerde interne verwerking en beperkte, onbetrouwbare vormen van rapportage over sommige interne representaties. De onderzoeken van Anthropic tonen geen subjectieve ervaring, gevoelens, lijden, rechten of morele status aan.
Suleyman wil dat speculatie over een mogelijk innerlijk leven niet in de training wordt ingebouwd, maar afzonderlijk en publiek wordt onderzocht. Die voorgestelde scheiding is het concrete beleidsverschil dat hij op 16 september 2026 tegenover Anthropic plaatste.
