Microsoft zakończył rozszerzone wsparcie dla Windows XP w kwietniu 2014 roku, ale dzięki równoległym wersjom dla systemów wbudowanych realne wsparcie trwało jeszcze pięć lat. Jeśli dodać do tego programy, które wciąż są kompatybilne, niektórzy entuzjaści pytają: czego potrzeba, by używać Windows XP w 2021 roku? Dziś sprawdzamy odpowiedź.
Zanim zaczniemy…
Trzeba to właściwie zobaczyć: to tylko eksperyment. Tak jak można bawić się DOS-em na retro komputerze albo instalować Windows 9x w wirtualizatorze, Windows XP to kolejna opcja do eksplorowania, modyfikowania, psucia i naprawiania. Rozumiemy, że wielu użytkowników ma ogromne trudności i rozważa powrót do Windows XP, by przedłużyć życie starego komputera. Ogólnie rzecz biorąc, widzieliśmy dystrybucje Linuksa lepiej przygotowane do tego zadania i zalecamy najpierw tę drogę. Ale jeśli mimo wszystko chcesz wrócić do XP, pamiętaj:
- Rozszerzone wsparcie Windows XP zakończyło się 8 kwietnia 2014 roku, a ostatnie poprawki pochodzą z 2019 roku. To pod każdym względem przestarzały system operacyjny, a Microsoft zrobił co możliwe, żeby o tym przypominać.
- W żadnym wypadku nie powinien być instalowany w systemie produkcyjnym ani pełnić krytycznej roli. Jedynym wsparciem w rozwiązywaniu błędów jest to, co sam znajdziesz w internecie. Jesteś sam.
- Wszystkie zadania wymagające poświadczeń lub wyższego profilu bezpieczeństwa powinny zostać wyłączone z systemu. Owszem, istnieje aktualne i bezpieczne oprogramowanie, ale Windows XP nie spełnia ani jednego, ani drugiego warunku.
- Idealna konfiguracja to tryb offline, całkowicie odizolowany od internetu. Jeśli planujesz konkretne zadania, jak „komputer retro do gier” albo „konsola emulacyjna”, połączenie z siecią jest opcjonalne.
- Krótko mówiąc: chodzisz po potłuczonym szkle. Uważaj. Nie trzymaj niczego, czego nie chcesz stracić.
Jak używać Windows XP w 2021 roku
Obraz ISO: Windows XP Integral Edition
W tym miejscu entuzjasta zapyta: „Jakie mamy gwarancje, że ten obraz ISO Windows XP nie został zmodyfikowany złośliwą zawartością?” Jedyną prawdziwą odpowiedzią jest „żadne”, bo korzystanie z Windows XP w 2021 roku nie daje żadnych gwarancji, niezależnie od wybranego obrazu.
Największą zaletą tego Windows XP Integral Edition opublikowanego przez Ramsey na portalu Zone94 jest to, że robi za nas większość ciężkiej pracy, integrując wszystkie poprawki do maja 2019. Zawiera też ważne zasoby, jak pakiet All-in-One .NET Framework (dodający wszystkie edycje w Windows XP bez konfliktów) oraz moduły pomocnicze, które trzeba zainstalować ręcznie. Wśród nich: sterowniki ACPI, obsługa NVMe, sterowniki SATA, wsparcie USB 3.0 i mod aktywujący Physical Address Extensions, dzięki któremu Windows XP może użyć 4 GB RAM lub więcej.
Najważniejsze ograniczenie Integral Edition: nie ma go po polsku i musisz pobrać Language Pack z tego samego portalu (5 gigabajtów), aby go później zainstalować. Nie trzeba chyba mówić, że nie zadziała od razu. Brudzenie rąk jest obowiązkowe – czy to przez nakładanie poprawek w trybie prawdziwym „na zewnątrz” systemu, czy szukanie zapomnianych sterowników w sekcjach „legacy” producentów. Kolejny szczegół: firewall jest domyślnie wyłączony. Nie chroni wiele, ale warto go włączyć.
Przeglądarki: Serpent i MyPal
Pierwszy to projekt Roytam1, znany też jako Basilisk XP albo Serpent Basilisk UXP. To w istocie fork Firefoksa ESR 52.9.0 (ostatniej wersji wspierającej XP), który dorzuca ulepszenia, nie rezygnując z WebExtensions ani ze wsparcia dla XP/Vista. Roytam1 aktualizuje swoje buildy przynajmniej raz w tygodniu (działają jak przenośne przeglądarki, bez formalnej instalacji), a jeśli wiesz, gdzie szukać, znajdziesz sporo klasycznych rozszerzeń.
Drugim jest MyPal, prowadzony przez Feodor2 na GitHubie. W przeciwieństwie do Serpent, MyPal czerpie z Pale Moon, które porzuciło Windows XP dawno temu. Cykle aktualizacji są spokojniejsze i – ze względów kompatybilności – część elementów Pale Moon odpada. Mimo to MyPal bez problemu przyjmuje wiele jego rozszerzeń.
Poza aktualizacjami niektóre usługi internetowe po prostu nie będą działać.
Kompresja: 7-Zip i WinRAR
Bardzo łatwo: build 19.00 7-Zip i ostatnia aktualizacja 6.00 WinRAR działają bez zarzutu na Windows XP i, sądząc po klasycznym tempie rozwoju, zostaną tak przez długi czas.
Biuro: OpenOffice
Tak, każdy może znaleźć i zainstalować Microsoft Office z całą masą aktualizacji, ale pierwsze, co przyszło mi do głowy, to LibreOffice… i okazało się, że wsparcie dla XP zatrzymało się na wersji 5.4. Za to najnowszy build OpenOffice instaluje się na Windows XP bez błędów.
Odtwarzanie dźwięku: Winamp
Po co wymyślać koło na nowo? Winamp i Windows XP towarzyszyły całemu pokoleniu użytkowników i nie widzę sensu w ich rozdzielaniu. Ostatnia beta dostępna na Winamp.com instaluje się na XP; alternatywnie możesz zdobyć starszy build w serwisach jak OldVersion.com. Nie zapomnij pobrać skórek Winampa!
Odtwarzanie wideo: VLC Player
Najnowsza kompilacja Windows XP Integral Edition zawiera kopię Media Player Classic Home Cinema z pakietem kodeków, ale ludzie z VLC Player bez wahania przedłużają wsparcie dla starych wersji Windows. Jedyny szczegół techniczny: musisz pobrać edycję przenośną.
Menedżer haseł: KeePass
Załóżmy, że ignorujesz wszystkie moje ostrzeżenia (nie byłby to pierwszy raz) i planujesz korzystać z usług internetowych z Windows XP. Jeśli już, to przynajmniej pobierz kopię KeePass i używaj silnego hasła do bazy. Musi być edycja przenośna, bo inaczej instalator zgłosi błąd.
Antywirus: Panda Dome Free
W skrócie: Panda Dome to jedyny antywirus, który nadal działa poprawnie na Windows XP. Panda poprosi o rejestrację, potrafi być wymagająca dla procesorów, a wcześniej musisz zainstalować AIO .NET Framework, inaczej zależności doprowadzą cię do szału. Poza tym… lepszy rydz niż nic.
Dodatkowa ochrona: Sandboxie
Nawet z aktualnymi przeglądarkami i antywirusem w tle pobieranie plików na Windows XP to gigantyczne ryzyko… ale jeśli już to robisz, nie zaszkodzi dorzucić Sandboxie. Problem w tym, że nie zainstalujesz najnowszego builda: wsparcie dla Windows XP kończy się na wersji 5.40, dostępnej do pobrania na forum. Oczywiście… piaskownica jest tylko tak silna, jak jądro w tle…
Podsumowanie
Windows XP w 2021 roku to… skrót do szaleństwa. Po co to ukrywać? Problemy bezpieczeństwa czają się za rogiem, wiele usług przestało działać, a kompromisy, jakie musi zaakceptować użytkownik, są ogromne. Przyznaję, że nie było bardzo trudno znaleźć zaktualizowany obraz, kompatybilną przeglądarkę i nowoczesne programy, ale wciąż podtrzymuję pierwotne stanowisko: to eksperyment i nikt nie powinien dziś robić z Windows XP niczego poważnego. Więc… powodzenia? Będziesz jej potrzebować.
