Als we de Ben-Gurion Universiteit noemen, denken sommige lezers misschien aan Israël, maar belangrijker is dat ze al enige tijd aan speciale methoden werkt om de beroemde 'air gap' te verslaan, die in omgevingen met hoge beveiliging wordt gebruikt om gegevens te beschermen. De nieuwste variant is Fansmitter, een proof of concept die gegevens van een computer naar een smartphone verzendt door de snelheid van de ventilatoren te wijzigen.
De laatste onderhoudsbeurt aan mijn computer bestond uit het schoonmaken van de koeler en de CPU-ventilator, plus het vervangen van siliconenvet. Lang verhaal kort, er woonde een complete buitenaardse beschaving in het aluminium blok, en de temperatuursensor zei 'genoeg'. Eigenlijk vermoedde ik al dat er iets mis was met de koeling, vanwege de manier waarop het geluid van de ventilator varieerde. Dat geluid is een detail dat veel gebruikers herkennen en dat ze direct als 'vervelend' ervaren. De nieuwste generatie computers, efficiënter en geoptimaliseerd, zorgt dat ventilatoren op een lagere snelheid werken, waardoor het omgevingsgeluid afneemt. Nu had ik nooit gedacht dat het geluid van een ventilator als ontsnappingsroute voor het extraheren van gegevens zou kunnen dienen.
Dat is precies wat een groep onderzoekers van de Ben-Gurion Universiteit liet zien met hun systeem Fansmitter. Vanwege de vooruitgang in de ontwikkeling van malware is de nieuwe aanbeveling voor systemen die beschermd worden door een 'air gap' om de luidsprekers te verwijderen, maar Fansmitter werkt op een nog lager niveau. Wat deze malware doet (zoals de onderzoekers het noemen) is de snelheid van de ventilatoren in de computer wijzigen, waardoor de akoestische golf wordt gemanipuleerd. Fansmitter kan gegevens moduleren en verzenden in binaire vorm via deze veranderingen in de audiosignalen van de ventilatoren, die worden opgevangen en geïnterpreteerd door de microfoon van een nabijgelegen smartphone (binnen acht meter).
Er zijn nog twee elementen die Fansmitter een opmerkelijke tegenstander maken: De variaties kunnen zeer subtiel zijn (in de orde van 100 Hz), wat volledig aan het menselijk oor ontsnapt, en het kan ook andere ventilatoren beïnvloeden dan die van de processor, zoals die in videokaarten en voedingen. Nu zou nauwlettend toezicht op de ventilatorsnelheden voldoende kunnen zijn om onregelmatig gedrag te detecteren, om nog maar te zwijgen van aanpassingen aan de ventilatoren die softwarematige besturing onmogelijk maken, interferentie met een ander apparaat (muziek via de luidspreker van een smartphone, misschien?) en de optie van een 'fanless' systeem. Uiteindelijk komen we bij de overdrachtssnelheid: 20 bits per minuut. Het lijkt onbeduidend, maar met een uur blootstelling zou iets kritieks kunnen lekken.
