We zijn weer in de tijd van het jaar dat we de nieuwe Nobelprijswinnaars leren kennen. Over een paar uur weten we wie de natuurkundeprijs krijgt, maar eerst zetten we de kersverse winnaar van de Nobelprijs voor Geneeskunde 2016 in de schijnwerpers. Het gaat om de Japanse celbioloog Yoshinori Ohsumi, die bekend staat om zijn ontdekkingen en onderzoek naar autofagie, een cruciaal proces voor de afbraak en daaropvolgende recycling van celcomponenten.
We weten allemaal dat het menselijk lichaam voortdurend verandert, maar dat is slechts oppervlakkige kennis. Het ontdekken van de mechanismen die tot deze veranderingen leiden, het begrijpen van elke stap en het benadrukken van hun invloed op de ontwikkeling van ziekten en andere speciale aandoeningen zijn de dingen die vroeg of laat levens redden. Het werk van de experts is gewoon buitengewoon, en een goed voorbeeld daarvan is de Nobelprijs voor Geneeskunde, die tussen 2011 en 2015 gedeeld werd toegekend. Gisteren waren we echter getuige van het doorbreken van die trend. In de Europese ochtend kondigde het Nobelcomité aan dat de celbioloog en professor aan het Tokyo Institute of Technology, Yoshinori Ohsumi, de winnaar is.
Waar richtte het werk van professor Ohsumi zich op? Op het "ontdekken en ophelderen" van de mechanismen die verband houden met autofagie, wat we in niet al te technische termen "celrecycling" kunnen noemen. Het woord autofagie werd oorspronkelijk gebruikt door de Belgische biochemicus Christian de Duve in 1963, en hoewel het concept van "cellen die zichzelf verslinden" niet goed klinkt, is het eigenlijk fundamenteel voor ons voortbestaan. Autofagie zorgt ervoor dat binnen het lysosoom (waarvan de ontdekking de Duve in 1974 de Nobelprijs opleverde) celcomponenten die als afwijkend, ernstig beschadigd of overbodig worden beschouwd, worden ontmanteld, afgebroken en gerecycled. De inspanningen van professor Ohsumi met gistcellen, die vaak als model voor menselijke cellen worden gebruikt, maakten het mogelijk om de genen te identificeren en de biochemische processen te identificeren die nodig zijn voor autofagie.
Ohsumi gaf toe zich "verrast" te voelen maar voelde zich vereerd na de aankondiging, terwijl verschillende collega's, waaronder professor David Rubinsztein van de Universiteit van Cambridge, de erkenning vierden. Storingen in het autofagieproces leiden tot allerlei ziekten, waaronder verschillende soorten kanker, diabetes en complexe neurodegeneratieve aandoeningen zoals de ziekte van Parkinson. Een dieper begrip van autofagie en het aanpassen van de werking ervan zou kunnen leiden tot de ontwikkeling van specifieke behandelingen. Een nieuwe Nobelprijs die naar Japan gaat, de 25e voor dat land, en absoluut verdiend.
