Een processor, een moederbord, snel geheugen, een videokaart die vliegt, een paar SSD's, een kwalitatieve voeding, veel RGB – en dat is het: je gaming-pc is compleet. Maar zodra je FPS en frametime gaat meten, ontdek je dat het gebruik van de componenten niet ideaal is. Waarom gebeurt dat? Waarschijnlijk heb je te maken met een bottleneck in je pc. Vandaag leggen we uit wat dat is en wat je kunt doen om de effecten te verminderen.
Een oud verhaal
Het concept van een bottleneck in een pc is niet nieuw; de meeste gebruikers hebben er al eens mee te maken gehad. Decennialang waren opslagapparaten (harde schijven, diskettes, enz.) de beperkende factor voor miljoenen computers – en dat zijn ze nog steeds.
Met solid-state technologie en de NVMe-specificatie is dat flink verbeterd, maar de bottleneck is verschoven naar andere componenten, met name processor (CPU) en videokaart (GPU).
Waarom ontstaan bottlenecks?
De populairste uitleg nodigt uit om omgekeerde flessen of zandlopers te visualiseren, maar in losse termen kunnen we zeggen dat een bottleneck ontstaat wanneer een onderdeel van de computer moet wachten tot een ander onderdeel zijn werk af heeft.
- CPU-bottleneck: Stel dat je je videokaart hebt geüpgraded zonder de processor te vervangen. De nieuwe GPU is te krachtig, en kan zijn potentieel niet volledig benutten omdat de processor het tempo niet bijhoudt. De GPU rendert frames sneller dan de CPU ze kan voorbereiden, dus zit er niets anders op dan wachten, waardoor de videokaart “onderbenut” wordt. (Extreem voorbeeld: een GeForce RTX 3090 met een Ryzen 3 3100)
- GPU-bottleneck: Hetzelfde, maar dan omgekeerd. Wanneer een processor met meerdere kernen en threads wordt gecombineerd met een relatief kleine videokaart, blijft de GPU op 99 of 100 procent gebruik hangen, terwijl de threads van de processor “slapen” op de achtergrond of een zeer lage activiteit registreren. Toch is een bottleneck op de GPU niet zo negatief. (Extreem voorbeeld: een Core i9-10900k met een GeForce GTX 1050 Ti)
Wat heeft de voorkeur?
In een ideale wereld geen van beide. Je doel is een gebalanceerd systeem, met CPU en GPU die efficiënt en gecoördineerd werken. Maar als je toch een gif moet kiezen, wijzen alle pijlen naar “een beetje” bottleneck op de GPU. Waarom? Omdat wat we op het scherm zien het product van de GPU is. Als het gebruik op 100 procent staat, legt hij alles op tafel en rendert hij elke frame die hij ontvangt zonder uitzondering.
Kun je een bottleneck berekenen?
Tot op zekere hoogte. Een van de populairste hulpmiddelen is The Bottlenecker, nu Bottleneck Calculator genoemd. Je voert je componenten in, de hoeveelheid RAM-geheugen en laat de site zijn werk doen. Maar The Bottlenecker heeft zeker niet het laatste woord. Elke bevestiging vereist geavanceerdere tools, en bovenaan de lijst staat MSI Afterburner, met realtime metingen van FPS, frametime en componentgebruik.
Hoe kun je een bottleneck minimaliseren?
Als de bottleneck bij de CPU ligt, is het eerste (en goedkoopste) wat je kunt doen zijn belasting verminderen. Minder is meer. Sluit actieve applicaties en processen af, of gebruik efficiëntere software. Met andere woorden: het spel heeft geen concurrentie nodig. Als Chrome op de achtergrond actief is met 25 tabbladen of als synchronisatiesoftware elke vijf minuten actief wordt, probeer dat dan af te sluiten. Een beter CPU-gebruik leidt automatisch tot een beter GPU-gebruik, dus het voordeel is dubbel.
Een goed toegepast overclock kan ook helpen. Soms heeft de processor of GPU alleen een extra duwtje nodig, en als de rest van de computer een robuuste configuratie heeft (lees: een goed moederbord en een sterke voeding), kan een beetje overclocking de balans herstellen. Een andere mogelijkheid is het uitschakelen van hardwareversnelling in sommige applicaties. Het bekendste geval is Discord: de eigen ontwikkelaars raden deze stap aan als je frameverlies merkt met de messenger open.
Kortom: neem het rustig
Een bottleneck begrijpen is simpel. Alle aspecten in balans brengen, niet zo zeer, is lastiger. CPU, GPU, stuurprogramma's, RAM, videogeheugen, grafische kwaliteit en resolutie, de technische details van elke game (niet hetzelfde als een MMO dan een singleplayer-rpg zonder online), overclocking, undervolting, koeling en temperatuur… de lijst is lang. Als pc-gamers weten we dat we nooit perfecte resultaten zullen behalen, maar we zijn meer dan bereid om de uitdaging aan te gaan. Denk jij dat je een bottleneck in je pc hebt? Laat een reactie achter!
