Według badania opublikowanego 21 października 2026 r. średni całkowity strumień węgla w Amazonii w latach 2010–2024 wskazywał na emisje netto, ale wymiana netto ekosystemu była bliska równowadze. Zespół kierowany przez Lucianę V. Gatti z brazylijskiego Narodowego Instytutu Badań Kosmicznych (INPE) wykazał też, że zmienność strumienia wiązała się przede wszystkim z działalnością człowieka, a susza i upał nasilały emisje z pożarów.
Co oznaczają trzy miary węgla
Badacze rozdzielili trzy składniki bilansu. Całkowity strumień węgla (TCF) obejmuje ogólny bilans emisji i pochłaniania. Strumień węgla z pożarów (FCF) dotyczy emisji związanych z ogniem. Wymiana netto ekosystemu (NBE) to TCF pomniejszony o FCF; uwzględnia naturalne źródła i pochłaniacze oraz antropogeniczne emisje niezwiązane z pożarami.
Średnia roczna z lat 2010–2024 wyniosła 0,32 ± 0,08 Pg C/rok dla TCF, 0,40 ± 0,07 Pg C/rok dla FCF i −0,08 ± 0,12 Pg C/rok dla NBE. Dodatni TCF oznacza, że w całym bilansie przeważały emisje. Ujemny, bliski zeru NBE oznacza, że po odjęciu szacowanych emisji z pożarów pozostała część bilansu była bliska równowadze.
Jak zespół mierzył strumień węgla
W latach 2010–2024 zespół zebrał 1 017 pionowych profili lotniczych w czterech miejscach Amazonii. Samolot pobierał próbki na 12 wysokościach, od około 300 m do 4,4 km nad poziomem morza, zwykle dwa razy w miesiącu między południem a godziną 13. Badacze mierzyli stężenia CO₂ i tlenku węgla (CO), a następnie stosowali metodę bilansu kolumnowego do szacowania TCF, FCF i NBE.
Obszary oddziaływania czterech punktów pomiarowych odpowiadały około 95% powierzchni Amazonii zdefiniowanej na potrzeby badania. To wynik dla określonego regionu i zestawu miar, nie dla każdej części lasu ani każdego roku z osobna.
Trzy grupy lat, różne warunki
Wartości TCF różniły się między trzema grupami lat wyodrębnionymi przez autorów. Najniższa średnia przypadała na lata wilgotniejsze i o mniejszych zaburzeniach działalnością człowieka, a wyższe na okresy większej presji człowieka oraz ciepłych i suchych warunków.
| Grupa i lata | Warunki opisane w badaniu | Średni TCF |
| 2011–2014, 2017–2018 | Lata wilgotne, mniejsze zaburzenia działalnością człowieka | 0,11 ± 0,08 Pg C/rok |
| 2019–2022 | Duża presja działalności człowieka, mniejszy stres klimatyczny | 0,43 ± 0,09 Pg C/rok |
| 2010, 2015–2016, 2023–2024 | Ciepłe i suche warunki, silne zdarzenia klimatyczne i więcej pożarów | 0,49 ± 0,07 Pg C/rok |
Porównanie wspiera wniosek autorów, że sama pogoda nie wyjaśnia różnic między latami. W grupie z lat 2019–2022 TCF był wyższy niż w wilgotniejszej grupie o mniejszej presji człowieka. W latach ciepłych i suchych średni strumień był najwyższy, a autorzy wiązali ten wzrost z pożarami nasilanymi przez suszę i upał.
Co badanie odnotowało w latach 2023 i 2024
W porze deszczowej 2023 r. wystąpiło najsilniejsze sezonowe pochłanianie węgla w całym badanym okresie. Dla 2024 r. autorzy podali TCF na poziomie 0,81 ± 0,09 Pg C/rok, najwyższym w ich szeregu z lat 2010–2024. Jest to wynik dla jednego roku i jednej miary, a nie stały bilans całej Amazonii.
Analiza dopasowywała wyładowania chmurowo-ziemne do wykrytych pożarów, jeśli wystąpiły do 72 godzin wcześniej i w promieniu 1 km. Tak powiązane z wyładowaniami zapłony stanowiły według badania 1,6% w 2023 r. i 1,0% w 2024 r. Na tej podstawie autorzy ocenili, że pożary w tych latach były przede wszystkim związane z działalnością człowieka, a susza je nasilała.
W porównaniu okresów klimatycznych sięgających 1979–2024 badacze odnotowali spadek rocznych opadów o 174 ± 69 mm, czyli 8%, oraz wzrost średniej rocznej temperatury o 1,13 ± 0,13°C. Od sierpnia do października opady zmniejszyły się o 83 ± 18 mm (20%), a temperatura wzrosła o 1,81 ± 0,18°C. W regionie badania w latach 2018–2024 oszacowano dodatkową utratę 60 964 km² lasu pierwotnego i 564 532 km² powierzchni spalonej. Roczne tempo wylesiania spadło w 2023 i 2024 r. względem lat 2019–2022, choć skumulowana utrata lasu nadal rosła.
Autorzy zaznaczyli, że profile lotnicze sięgały do 4,4 km, część miesięcznych wartości strumienia uzupełniono statystycznie, a użycie jednego średniego stosunku CO do CO₂ mogło zaniżać emisje pożarowe w suchych latach 2023 i 2024.
Jak wynik Amazonii wypada na tle globalnego bilansu lasów
Globalna synteza inwentaryzacji lasów oszacowała średni pochłaniacz brutto na 3,56 ± 0,37 Pg C/rok w latach 1990–2019, a globalny pochłaniacz netto na 1,33 ± 0,63 Pg C/rok po uwzględnieniu emisji z wylesiania tropikalnego. W kolejnych dekadach tropikalne obszary leśne wahały się od niewielkiego źródła do pochłaniacza, w zakresie od −0,1 do 0,6 Pg C/rok.
Te globalne wartości opisują inne powierzchnie i miary niż amazoński TCF, który obejmuje także emisje z pożarów i dotyczy lat 2010–2024. Pochłanianie brutto, bilans netto lasów na świecie i całkowity strumień węgla Amazonii nie są wymiennymi wskaźnikami.
