Lata użytkowania i kolejne aktualizacje uczą jednego: każda instalacja Windowsa z czasem się degeneruje, niezależnie od tego, jak starannie o nią dbasz. Wcześniej opisywaliśmy już, jak przywrócić system, ale gdy spadek wydajności jest zbyt duży albo komputer przestaje reagować, zostaje to, co potocznie nazywa się „sformatowaniem Windows 10”. Od czego zaczynamy?
„Formatowanie Windows 10”: co właściwie chcesz zrobić?
Klasyczny przykład: ktoś zostawia na biurku laptop i prosi o „sformatowanie Windowsa”. Prośba od razu budzi konsternację, bo wiemy, że Windowsa się nie formatuje, tylko instaluje od nowa. To nie pierwszy taki przypadek i nie ostatni. Przygotowujemy narzędzia, ostrzegamy przed utratą danych, a użytkownik przeżywa emocjonalny kryzys („Mam dziesięć lat plików i nie mogę niczego skasować, o Boże!”), tam i z powrotem… i Windows wylatuje w powietrze. Teraz wyobraź sobie, że chcesz to zrobić samodzielnie w najnowszym systemie Microsoftu. Decyzja o „sformatowaniu Windows 10” może wynikać z bardzo starej instalacji (Windows 10 jest na rynku od ponad pół dekady), z nieudanej dużej aktualizacji albo z błędu, który opiera się najlepszym próbom naprawy. Lista jest długa. Niezależnie od powodu potrzebujesz czterech rzeczy:
- Działającego środowiska Windows (może być ten sam komputer albo inny).
- Stabilnego połączenia z internetem, by pobrać obraz ISO Windows 10.
- Kopii programu Rufus w wersji przenośnej.
- Pendrive'a USB o pojemności 8 GB lub większej.
Jak przygotować pendrive z Windows 10
- Pierwszy krok to utworzenie pendrive'a instalacyjnego. Pobierzemy przenośną wersję Rufusa z jego oficjalnej strony. Ogromną zaletą jest to, że Rufus ma wbudowany mechanizm, dzięki któremu automatycznie i bezpiecznie pobierze obraz ISO Windows 10. Zapisz plik Rufusa na pulpicie albo w innym folderze, jeśli wolisz.
- Gdy Rufus uruchomi się po raz pierwszy, zapyta o zgodę na poszukiwanie aktualizacji online. Odpowiedz „Tak”, aby program pobrał skrypt do pobierania Windows 10. Utworzy się mały plik .ini obok pliku wykonywalnego — nie przejmuj się nim.
- Podłącz pendrive (min. 8 GB), a Rufus natychmiast go wykryje (jeśli nie, spróbuj innego portu USB albo innego pendrive'a). W prawym górnym rogu zobaczysz małą strzałkę przy przycisku Wybierz. Kliknij ją, zmień opcję na Pobieranie i kliknij przycisk. Rufus pobierze odpowiedni skrypt.
- Nowe menu opcji jest proste: wybierz Windows 10 jako system operacyjny, potem najnowszą dostępną kompilację (chyba że potrzebujesz starszej), edycję Windows 10 (zwykle Home/Pro), język i architekturę (jeśli komputer nie jest bardzo stary, wybierz x64). Jeśli chcesz pobrać obraz przeglądarką, zaznacz pole. W przeciwnym razie kliknij Pobieranie i pozwól Rufusowi wykonać ciężką pracę.
- Bądź cierpliwy. Najnowsza edycja Windows 10 zbliża się do 6 GB, więc przy wolniejszym łączu kluczem jest czekanie. Po zakończeniu pobierania Rufus spróbuje zapisać obraz na pendrive. Program wymaże wszystko, co jest na pendrive, ale powinien wcześniej wyświetlić ostrzeżenie. Potwierdź operację i poczekaj, aż się zakończy.
Jak „sformatować Windows 10”
Świetnie! Masz gotowy pendrive instalacyjny. Teraz trzeba uruchomić komputer z tego pendrive'a… i tutaj potrzebujemy Twojej pomocy. Producenci nie wypracowali wspólnego standardu, więc opcja może nazywać się „Boot Menu”, „Boot Order”, „Change Boot Order”, „Change Boot Priority” albo podobnie; spotyka się też skróty klawiszowe typu F2, F3, F8, F10, F11, F12 i inne. Zwróć szczególną uwagę na ekran startowy, znajdziesz właściwą kombinację, a w menu wybierz pendrive z listy. Jeśli wszystko pójdzie dobrze, dotrzesz do instalatora Windows 10.
Instalator Windows 10 zaczyna od podstawowych pytań: język i format czasu. Następnie klikasz Zainstaluj teraz, wprowadzasz klucz produktu (jeśli go nie masz, kliknij „Nie mam klucza produktu”), wybierasz edycję systemu, akceptujesz warunki i jako typ instalacji wybierasz „Niestandardowa”. Kolejny etap to zarządzanie partycjami – w tym miejscu zatrzymajmy się na chwilę, by przekazać dwie ważne rzeczy:
- Ten proces jest destrukcyjny. Jeśli masz jeszcze dane do zabezpieczenia albo chcesz skorzystać z innych metod odzyskiwania, zatrzymaj się teraz.
- Jeszcze raz: ten proces jest destrukcyjny. Jeśli masz jeszcze dane do zabezpieczenia albo chcesz skorzystać z innych metod odzyskiwania, zatrzymaj się teraz.
W naszym przykładzie dysk SSD ma cztery partycje utworzone automatycznie przez poprzednią instalację Windows 10. Wybierz każdą z nich i kliknij Usuń, aż pozostanie tylko napis „nieprzydzielone miejsce”. Zostaw zaznaczoną jednostkę z nieprzydzielonym miejscem i kliknij Dalej. Windows 10 utworzy nowe partycje, sformatuje je (czytaj: „sformatuje”) i przejdzie do instalacji. Reszta to już tylko podążanie za kolejnymi krokami, aż system się zainstaluje — ale główne zadanie masz z głowy.
„Nie mogę nic usunąć, co robić?”
Rozumiem to doskonale, ale muszę być szczery: jeśli nie możesz nic usunąć, to znaczy, że nie masz kopii zapasowych. A jeśli nie masz kopii, zacznij od nich, zanim „sformatujesz Windows 10”. Sensowną alternatywą jest nauczenie się, jak przywrócić system Windows 10, i wybranie opcji „Zachowaj moje pliki”. Windows 10 zrobi wszystko, co może, by usunąć konfigurację i aplikacje, zachowując pliki osobiste. Czy to idealne rozwiązanie? Nie, ale musisz z tym pracować, jeśli całkowite usunięcie danych nie wchodzi w grę.
Istnieje też skrót w postaci wbudowanych obrazów lub partycji odzyskiwania, montowanych w laptopach. W nagłym wypadku można ich użyć, aby przywrócić komputer do stanu fabrycznego, choć zwykle nie zachowują one plików osobistych. Nie ma tu uniwersalnego przewodnika; jeśli uważasz, że to lepsza opcja, zajrzyj do oficjalnej dokumentacji swojego urządzenia.
Podsumowanie
„Formatowanie Windows 10”, a raczej ponowna instalacja systemu, to proces zasadniczo żmudny, frustrujący i pełen pytań dla kogoś, kto robi to pierwszy raz. Przyznaję, że ten tekst nie jest tak wyczerpujący, jakbym chciał, ale daje solidną podstawę, by wiedzieć, z czym dokładnie się zmierzysz: od utworzenia pendrive'a instalacyjnego po usunięcie poprzednich partycji. Bądź cierpliwy, działaj spokojnie, nie usuwaj niczego, czego nie możesz sobie pozwolić stracić, a jak zawsze: kopie, kopie, kopie. Powodzenia!
