De eerste man en de eerste vrouw in de ruimte waren Sovjets: Yuri Gagarin en Valentina Tereshkova. Hun namen zal de mensheid niet snel vergeten, maar net als bij veel andere zaken die achter het IJzeren Gordijn gebeurden, twijfelen sommigen aan het officiële verhaal. Een van de vele vragen is of Gagarin en Tereshkova werkelijk de eersten waren. Die twijfel vormt de basis van de theorie van de 'verloren kosmonauten': kosmonauten die vóór en na Vostok 1 in de ruimte zouden zijn geweest en daarbij het leven zouden hebben gelaten.
Culturele verwijzingen
Sommige lezers herinneren zich wellicht de webserie Pioneer One. Het project had slechts zes afleveringen, maar ondanks de beperkingen was het idee van een team dat het mysterie probeert op te lossen van een jonge man die beweert de zoon te zijn van kosmonauten die op Mars leven, behoorlijk aansprekend. Een andere weg bewandelt de horrorfilm Apollo 18 (die door de wereld niet werd gespaard), waarvan het verhaal in essentie begint met een dode kosmonaut op de maan.
Waarom zou de Sovjet-Unie dit verbergen?
Wat is dan de onderliggende reden? Waarom plaatsen sommige schrijvers kosmonauten op ongebruikelijke plekken? Een van de populairste antwoorden is dat de Sovjet-Unie er niet voor terugschrok om negatieve details over haar ruimteprogramma te verbergen. Zo verborgen de autoriteiten tien jaar lang het feit dat Gagarin zich afzonderlijk van de Vostok-module had gelanceerd en geland om het wereldrecord van de FAI op te eisen. Er was echter een nog ernstiger geval: Valentin Bondarenko, een geselecteerde piloot die in maart 1961 stierf tijdens een grondproef. Bondarenko werd bijna twintig jaar uit de gegevens geschrapt in een poging dat falen te verbergen.
Als ze het bestaan van een dode kosmonaut twintig jaar konden ontkennen, wat weerhield Moskou er dan van om hetzelfde te doen met anderen die de ruimte in werden gestuurd? Dat is de basis van de complottheorie van de 'verloren kosmonauten'. Met andere woorden: Yuri Gagarin zou niet de eerste kosmonaut zijn geweest die de ruimte inging, en zijn voorgangers zouden bij verschillende ongelukken om het leven zijn gekomen, voor altijd zwevend in de koude eeuwigheid.
Het eerste bewijs?
Een van de eerste berichten dateert van december 1959: een vermeende communistische hoge functionaris in Praag zou informatie hebben gelekt over vier dode kosmonauten (Aleksei Ledovsky, Andrei Mitkov, Sergei Shiborin en Maria Gromova) bij niet-officiële ruimtevluchten. Dit nieuws werd geregistreerd door het Italiaanse persbureau Continentale en betrof de natuurkundige Hermann Oberth, die in die lanceringen geloofde.
Heinlein en Korabl-Sputnik 1
Een ander verhaal betreft niemand minder dan sciencefictionschrijver Robert A. Heinlein (dezelfde als van Starship Troopers), die in mei 1960 de stad Vilna had bezocht. Daar vertelde een groep cadetten van het Rode Leger aan Heinlein dat de Sovjet-Unie een man in een baan om de aarde had gebracht, een nieuwtje dat zijn gids enkele uren later ontkende.
De hypothese van Heinlein was dat Korabl-Sputnik 1 (15-05-1960) een orbitale lancering was geweest. Volgens de biografie van Yuri Gagarin werden twee Vostok-missies uitgerust met poppen en audio-opnamen om hun systemen te testen. Korabl-Sputnik 1 kreeg te maken met een technische storing en keerde in twee fasen terug naar de aarde: in september 1962 (daalmodule) en in oktober 1965 (uitrustingsmodule).
De gebroeders Judica-Cordiglia
Korabl-Sputnik 1 brengt ons onvermijdelijk bij de broers Giovanni Battista en Achille Judica-Cordiglia. Jarenlang beweerden de broers verschillende signalen van Sovjetmissies te hebben opgevangen, waaronder de hartslag van Laika in Spoetnik 2. In november 1960 presenteerden de Judica-Cordiglia's opnamen van een vermeend SOS-signaal in morsecode afkomstig van een capsule die zich van de aarde verwijderde, en niet in een baan eromheen. Zes maanden later kondigden ze een nieuwe opname aan met de stem van een vrouw die Russisch sprak, aangevend dat ze 'vlammen kon zien' en dat het 'erg heet was', en vroeg of haar schip zou worden vernietigd.
Radio Moskou verklaarde de opnamen als vals, evenals alle informatie over 'verloren kosmonauten', en mettertijd bekritiseerden ook anderen de geldigheid ervan.
Nooit bewezen
Ondanks de nieuwe beschikbare informatie, latere analyses en de val van de Sovjet-Unie zelf, is nooit onomstotelijk bewezen dat een van de verloren kosmonauten echt heeft bestaan. Toch zijn de complottheorieën niet volledig verdwenen. Uiteindelijk blijft de vraag: 'Wie weet?' Misschien vinden toekomstige ontdekkingsreizigers ooit een blik in een baan om de aarde met een geraamte erin...
