Hoofdpijn? "Er moet gebloed worden." Infectie? "Er moet gebloed worden." Ben je vergiftigd? "Er moet gebloed worden." De geneeskunde heeft in het verleden momenten gehad die opvallen door hun gebrek aan briljantie, en een daarvan was het wijdverbreide gebruik van aderlaten als behandeling voor een breed scala aan aandoeningen. Gelukkig heeft de moderne geneeskunde het traditionele aderlaten bijna volledig uitgeroeid, maar er zijn nog steeds enkele ziekten die het nodig hebben... uiteraard op een zeer gecontroleerde manier.
Een van de meest indrukwekkende aspecten van aderlaten is de prevalentie. De beschikbare informatie suggereert dat deze praktijk teruggaat tot het oude Egypte (sommige historici geven aan dat de Egyptenaren het hippozuur van nijlpaarden verwarden met bloed, en interpreteerden dat ze bloeden om "verlichting te krijgen"), maar vond zijn 'Gouden Tijdperk' met Hippocrates en zijn 'optimalisatie' van de theorie van de humeuren. De basis vertelt ons over vier vloeistoffen: slijm, gele gal, zwarte gal en bloed. Wanneer deze vloeistoffen uit balans raakten, waren ziektes om de hoek...
Aderlaten in de 21e eeuw: hoe en waarom?
... en zoals deze video van SciShow ons leert, geloofden de oude meesters van de geneeskunde dat aderlaten kon helpen om dat evenwicht te herstellen. De instrumenten die door artsen werden gebruikt om het proces te starten lijken ontworpen door John Kramer (!), waaronder de opvallende 'scarificator', maar er werden ook natuurlijke hulpmiddelen zoals bloedzuigers gebruikt. In de loop van de eeuwen werden allerlei gidsen en referenties geschreven die specifieke delen van het lichaam en hoeveelheden te verwijderen bloed aanbevolen, afhankelijk van de ziekte.
Een van de meest relevante gevallen op historisch niveau was dat van George Washington, die een bijzonder intense aderlating onderging nadat hij een infectie in zijn keel had ontwikkeld. In een periode van tien uur verloor Washington 3,75 liter bloed, en hij stierf kort daarna.
Waarom wist aderlaten dan zijn populariteit te behouden als de effectiviteit nul was? Sommigen schrijven dit toe aan een combinatie van placebo-effect (oftewel: "het is beter om welke behandeling dan ook te geven dan helemaal geen") en een brede beschikbaarheid voor alle sociale klassen, maar het British Columbia Medical Journal beweert dat het werk van arts Pierre Louis met longontstekingspatiënten in de negentiende eeuw essentieel was om aderlaten 'terug te trekken'.
Toch is aderlaten niet volledig verdwenen. De moderne versie is therapeutische flebotomie, en wordt toegepast bij aandoeningen zoals polycythemia vera (te veel rode bloedcellen) en hemochromatose (overmatige en schadelijke ophoping van ijzer in het lichaam). Flebotomie is de belangrijkste behandeling voor ijzerdepletie (ongeveer 500 milliliter per week), gevolgd door het gebruik van chelerende middelen.
Bronnen: SciShow, British Columbia Medical Journal.
