Ik stel me voor dat veel van onze lezers dit reflex al in actie hebben gezien: iemand gaat van een donkere plek naar zonlicht en niest. Wat gebeurt er? Waarom veroorzaakt fel licht een nies? De eerste theorieën over het fotisch niezen gaan terug tot Aristoteles, maar de moderne interpretatie die het meest wordt geaccepteerd, betreft een klein genetisch detail en een overstimulatie van zenuwen in de schedel.
Niezen kan in verband staan met een aantal factoren. Allergieën, infecties, irritatie door agressieve chemicaliën, een plotselinge temperatuurverandering of simpelweg de behoefte om onze luchtwegen te reinigen staan bovenaan de lijst, maar er is nog een andere, vrij vreemde reden: fel licht.
De beste manier om het verband tussen fel licht en niezen te testen is om uit een donkere plek te komen en naar de zon te kijken. Bij de meeste mensen gebeurt er niets, maar tussen de 18 en 35 procent zal niezen. Welkom bij het "reflex van niezen door fel licht", ook bekend als "fotisch niezen".
Fotisch niezen: wanneer de zon je laat niezen
Een van de eersten die zich afvroeg waarom de zon ons laat niezen was Aristoteles zelf. Zijn theorie was dat de hitte van de zon het binnenste van de neus liet zweten, en dat het niezen het overtollige vocht vrijliet. Een interessant standpunt, maar uiteindelijk onjuist, omdat Sir Francis Bacon opmerkte dat als je je ogen sluit, het fotisch niezen nooit plaatsvindt.
Als alternatief stelde hij een toename van vocht in de ogen voor, dat gedeeltelijk naar het binnenste van de neus werd verplaatst, waardoor het niezen werd veroorzaakt. Het probleem is dat de reactie te snel plaatsvindt, dus de ophoping van vocht kan niet de oorzaak zijn.
Verschillende onderzoeken in de jaren zestig wezen uit dat het fotisch niezen genetisch wordt overgedragen en dat er slechts één kopie van het gen van één van de ouders nodig is. Het lage percentage mensen met het reflex verkleint de kans op een evolutionair voordeel; anders zou het veel vaker voorkomen. Het verantwoordelijke gen bevindt zich op het tweede chromosoom, slechts één letter in het DNA: wie niest heeft een C, en wie niet heeft een T.
Deze informatie kwam in 2010 naar voren dankzij een online onderzoek waaraan tienduizend mensen deelnamen, en de daaropvolgende genetische analyse van degenen met fotisch niezen. Zo komen we bij de nervus trigeminus. De nervus ophthalmicus (V1) van de nervus trigeminus wordt overgestimuleerd door fel licht, wat een soort "sprong" naar de nervus maxillaris (V2) veroorzaakt, wat leidt tot het niezen.
