Tradycyjne media nie wahają się relacjonować nowości o wulkanach wchodzących w erupcję i ich potencjale niszczycielskim, ale generalnie nie robią zbyt wiele, aby wyjaśnić ich działanie czy podstawowe cechy. Dziś zrobimy krótki przegląd części wulkanu, ich najważniejszych szczegółów oraz innych związanych z nimi zjawisk.
Części wulkanu: więcej, niż nam się wydaje
Wulkany są zwykle klasyfikowane według poziomu aktywności i rodzaju erupcji, które rejestrują. Na przykład istnieją istotne różnice między wulkanem tarczowym, takim jak hawajski Kīlauea (uważanym za bardziej „spokojny", ale nie mniej groźny), a wulkanem andezytowym, który może reagować z ekstremalną przemocą, niemal bez ostrzeżenia.
Jednak istnieje kilka wspólnych elementów, które warto podkreślić. Zazwyczaj diagramy używane do opisywania części wulkanu przyjmują za model stratowulkan (pomyśl o chilijskim Osorno, meksykańskim Popocatépetl czy hiszpańskim Teide), co bardzo pomaga w procesie wizualizacji.
Poszczególne części wulkanu
- Komora magmowa: Gdzie wszystko się zaczyna. To podziemny zbiornik zawierający magmę pod bardzo wysokim ciśnieniem. Sama erupcja jest wynikiem jej ucieczki na powierzchnię.
- Podłoże skalne.
- Komin wulkaniczny: W istocie główna droga ujścia magmy. Ciekawostką jest, że kominy mogą być połączone z komorami magmowymi lub nie. Jednym z takich wyjątków jest komin kimberlitowy, źródło diamentów i innych kamieni szlachetnych.
- Podstawa.
- Warstwa (płyta) magmowa: Opisuje masę płytową (czyli przypominającą płytę) skały magmowej, która wnika pomiędzy bardzo stare warstwy skał osadowych lub warstwy tufu wulkanicznego. Warstwy stanowią jedną z kilku form „intruzji" w geologii.
- Szczelina lub dajka: Kolejny przykład intruzji. Jej grubość może się znacznie różnić (od kilku milimetrów do kilku metrów), przecinając istniejące warstwy lub ciała skalne. Ma tendencję do pionowego układu.
- Warstwy popiołu: Popiół wulkaniczny bywa twardy, ścierny, o bardzo małych cząstkach (mniejszych niż 2 milimetry średnicy), nierozpuszczalny w wodzie, przewodzący i o właściwościach korozyjnych pod wpływem wilgoci.
- Stożek.
- Warstwy lawy: Określenie „lawa" po prostu identyfikuje wyrzuconą magmę, która dotarła na powierzchnię. Jej lepkość jest około 100 tysięcy razy większa niż wody, ale nie przeszkadza jej to pokonywać ogromnych odległości, zanim ostygnie i stanie się stała.
- Gardziel.
- Stożek poboczny lub pasożytniczy.
- Potok lawy: Znany również jako „wylew lawy". Potok o cechach liniowych spływa po zboczu, podczas gdy może tworzyć rozległe pola, jeśli powstanie ze szczelin. Istnieją trzy podstawowe typy potoków lawy: ʻAʻā („kamienista"), Pāhoehoe („gładka") i poduszkowa, w kształcie małych poduszek.
- Fumarola.
- Krater: „Ujście" wulkanu, że tak powiem. Może przybierać kształt stożka na szczycie lub być dziurą w ziemi, gdzie kipi lawa. Istnieją też wulkany, które są prawie wyłącznie kraterem i prawie wcale górą (tak zwany „maar"). Jeśli wulkanowi uda się opróżnić znaczną część komory magmowej, późniejsze zapadnięcie się prowadzi do powstania kaldery.
- Słup erupcyjny: Alternatywnie „chmura popiołu". Jednak popiół to tylko jeden składnik. Słupy wyrzucają również piroklasty lub tefry, czyli fragmenty stałego materiału wyrzuconego podczas erupcji. Jeśli fragmenty mają więcej niż 64 milimetry średnicy, nazywa się je „bombami wulkanicznymi".
Podsumowanie
Mamy nadzieję, że ten szybki przewodnik po częściach wulkanu posłuży Ci jako punkt wyjścia, ale chcemy to podkreślić: to punkt wyjścia, a nie kompletny artykuł. Naszym celem nie jest naśladowanie Rincón del Vago, weź to, co tu jest, i rozwiń swoją treść, gdy będziesz musiał ją opracować. Powodzenia!
