Mączka rybna to produkt z ryb lub odpadów po ich przetworzeniu, wykorzystywany w paszach dla niektórych hodowlanych gatunków. Do takich pasz może trafiać także olej rybny, a zapotrzebowanie zależy od gatunku i systemu hodowli. To ważne, bo część akwakultury łączy produkcję ryb hodowlanych z połowami dzikich ryb.
Jak powstaje mączka rybna?
Ryby lub pozostałości po ich przetworzeniu są gotowane, prasowane, suszone i mielone. Podczas produkcji oddziela się też olej rybny. Mączkę i olej można łączyć ze składnikami roślinnymi, takimi jak kukurydza i soja, a gotową paszę formować w granulat. Taki proces opisuje FoodUnfolded.
Anglojęzyczna animacja KQED QUEST, opublikowana w 2014 r., pokazuje drogę od małych dzikich ryb przez mączkę i mieszankę składników po granulaty dla ryb hodowlanych. To edukacyjny przykład procesu.
Jak przebiega łańcuch dostaw?
The Outlaw Ocean Project opisuje śledzenie pięciu etapów: od statku rybackiego przez zakład produkujący mączkę i wytwórnię pasz, następnie hodowlę, aż po sprzedaż. W przykładowym łańcuchu projekt łączy chilijski statek Odiseo i zakład Corpesca z chińską wytwórnią pasz i farmą, a dalej z amerykańskim importerem Aqua Star i dostawcą gastronomicznym Sysco. Narzędzie Bait to Plate przedstawia tę drogę jako połączenie kolejnych ogniw.
Co obejmują globalne liczby?
The Outlaw Ocean Project podaje, że zmapował 1414 zakładów w 64 krajach. To liczba obiektów ujętych w projekcie. W dochodzeniu opublikowanym przez The New York Times 8 października 2026 r. autorzy zidentyfikowali ponad 2400 statków powiązanych z produkcją mączki rybnej, a szerszą flotę oszacowali na ponad 10 000 jednostek. Opis projektu i dochodzenie The New York Times podają zatem liczby dotyczące różnych grup: zakładów, zidentyfikowanych statków i szacowanej floty.
Co opisano na rynku rybnym w Senegalu?
The Outlaw Ocean Project informuje, że senegalskie zakłady kupują zarówno całe ryby, jak i odpady z przetwórstwa. Dodatkowy popyt może podtrzymywać skup nawet wtedy, gdy lokalne targowiska są nasycone. W czterech krajach regionu — Mauretanii, Senegalu, Gwinei Bissau i Gambii — projekt opisuje ponad 50 zakładów, które łącznie zużywają szacunkowo pół miliona ton ryb rocznie.
W Senegalu ceny świeżych i suszonych ryb wzrosły ponad dwukrotnie w latach 2019–2025. Dostępność małych ryb pelagicznych na lokalnych rynkach spadła o jedną trzecią w latach 2009–2018, a ich spożycie w przeliczeniu na mieszkańca zmniejszyło się o połowę. Eksport mączki rybnej z Senegalu wzrósł ponad dwukrotnie w latach 2022–2023. Są to zmiany z odrębnych okresów opisane w raporcie The Outlaw Ocean Project o Senegalu.
Czy alternatywne składniki pasz usuwają kompromisy?
Niektóre hodowle, na przykład małży, ostryg, sercówek i przegrzebków, nie wymagają produkowanej paszy. W innych paszach można wykorzystywać składniki roślinne, algi, białko mikrobiologiczne, mączkę owadzią lub produkty uboczne przetwórstwa ryb. Każda z tych opcji ma inne wymagania i ograniczenia.
W artykule opublikowanym 14 grudnia 2022 r. FoodUnfolded oszacowało, że z produktów ubocznych powstaje 27% mączki rybnej i 48% oleju rybnego. Wskazało też na ograniczenia mączki owadziej związane ze strawnością, składem aminokwasowym i skalą produkcji. Opis pasz dla akwakultury omawia te składniki jako możliwe rozwiązania, nie uniwersalny zamiennik.
Koszty mogą zmienić się także wtedy, gdy składniki morskie zastępują rośliny. Model dotyczący paszy dla krewetek, opisany przez Sustainable Fisheries UW 24 kwietnia 2019 r., rozpatrywał maksymalne zastąpienie składników rybnych pięcioma uprawami. Względem obecnego zużycia tych upraw oszacował wzrost zapotrzebowania na wodę słodką o 63%, na grunty o 81% i na fosfor o 83%. To wynik określonego scenariusza modelowego, a nie pomiar skutków na każdej farmie. Opis modelu paszy dla krewetek przedstawia te trzy zasoby osobno.
