Alle optische schijven vereisen speciale zorg. Het is basiskennis, maar de meeste gebruikers negeren dat detail, en om het nog erger te maken: ze hebben onze hulp niet eens nodig om uit elkaar te vallen. De vermeende onkwetsbaarheid van optische schijven wordt een simpel anekdotisch verhaal door de zogenaamde disc rot, een combinatie van fysieke en chemische achteruitgang die onvermijdelijk leidt tot leesfouten en in het slechtste geval tot volledig gegevensverlies.
Een ziekte kan meerdere symptomen tegelijk vertonen, en het is waarschijnlijk dat ze beginnen als iets onschuldigs. Een pijntje hier, een hoestje daar... Ik zou er eerlijk gezegd een boek over kunnen schrijven. Maar net als ikzelf hebben bepaalde alledaagse voorwerpen ook gezondheidsproblemen. De meeste kunnen worden voorkomen met minimaal onderhoud en voorzorgsmaatregelen. Luchtfilter, olie verversen, overspanningsbeveiliging, reiniging... De lijst gaat maar door. En er zijn er die zich pas manifesteren met het verstrijken van de tijd. Een goed voorbeeld zijn optische schijven.
Sommige mensen zijn er kapot van wanneer ze ontdekken dat hun dierbare cd-collectie tot stof zou kunnen vergaan als de fabrikanten hun werk destijds niet goed hebben gedaan. Het 'goede' nieuws is dat we altijd de mogelijkheid hebben om een back-up te maken voordat het te laat is. Het 'slechte' nieuws is wanneer er te veel gegevens zijn om te back-uppen, of de originele schijf onvervangbaar is.
Disc rot, de stille vijand van je optische schijven
Disc rot is niets nieuws. In 1988 gooide een vertegenwoordiger van Nimbus Records, de eerste fabrikant en distributeur van cd's in het Verenigd Koninkrijk, de bom: cd's zouden over acht tot tien jaar 'zelfvernietigen'. De rest van de betrokken bedrijven wilde deze vertegenwoordiger onthoofden, maar zijn uitleg was precies. De inkten die gebruikt werden om op de bovenkant van de schijven te drukken, vreten de beschermende lak weg die de aluminiumlaag bedekt. Zodra die wordt blootgesteld, oxideert het aluminium, reflecteert de lezerslaser niet goed en beginnen de fouten.
Er zijn twee manieren om dit te detecteren. De eerste is de schijf tegen het licht houden en op het oppervlak zoeken naar kleine gaatjes die het licht doorlaten, niet groter dan de punt van een naald (basisschade aan het oppervlak kan op deze manier met disc rot worden verward). De tweede is wat wordt beschreven als een 'theevlek' op het leesoppervlak. Een andere variant is de zogenaamde 'verbronzing' van de schijf. Hoewel veel zeldzamer, begint een aangetaste schijf de kleur van brons te krijgen, van de rand naar het centrum.
En nee, disc rot beperkt zich niet tot audio. Pc, Mac, Sega CD, Saturn, Dreamcast... weinig ontsnappen aan de vernietiging zodra het begint. Fans van het LaserDisc-formaat kunnen de ene gruwelverhaal na het andere vertellen over hun 'laser rot', ook geassocieerd met oxidatie van de aluminiumlagen, veroorzaakt door middelmatige lijmen. En de volgers van het vinyl hebben hun handen vol. Vervorming door hitte of slechte opslag, vocht, 'groove burn' of slechte kwaliteit vinyl zijn hun vijanden.
Nu, wat kunnen we doen? De Library of Congress van de Verenigde Staten deelde wat gegevens: dvd's zijn iets beter bestand tegen disc rot omdat de reflecterende laag in het polycarbonaat zit, zelf gebrande schijven gaan niet zo lang mee, en de juiste opslag (gecontroleerde omgeving, zonder grote temperatuur- en vochtigheidsschommelingen) helpt zeker (meerdere decennia voor een standaardschijf), net als een correcte behandeling.
