De wereld heeft niet veel nodig om in een storm van hysterie en paranoia terecht te komen, maar met de eeuwwisseling was onze favoriete schurk Y2K, de bug van het jaar 2000. Verschillende leden van de politieke sfeer, fundamentalisten, extremisten en religieuze groepen zagen in Y2K een unieke kans om hun boodschap te verspreiden: de beschaving zal vallen door twee simpele cijfers, en je moet je voorbereiden. Dat leidde tot allerlei vreemde materialen, waaronder de Y2K Family Survival Guide uit 1998, die op de een of andere manier Leonard Nimoy zelf erbij betrok…
Als je ons Facebook-profiel bezoekt, zie je als eerste een heel bijzondere afbeelding: de officiële waarschuwing van Best Buy aan klanten om hun computers uit te zetten vóór 31 december 1999. De waanzin van Y2K ging echter veel verder: energiecentrales zouden exploderen, vliegtuigen zouden uit de lucht vallen, miljarden aan spaargeld zouden verdwijnen, er zou geen water, geen voedsel, geen medicijnen zijn… omdat sommige systemen niet van 19 naar 20 kunnen in hun datum. Zet je pc even uit, en alles komt goed. (?)
"Y2K Compliant" en "Voorbereid op het jaar 2000" werden onweerstaanbare zinnen voor de markt. Nieuwe computers (in die tijd) kwamen op de planken als een definitieve oplossing voor het probleem, maar de hardware was niet alleen: er werden ook noodkits, generatoren, overlevingsgidsen, wapens, munitie en meer dan 45 miljoen boeken verkocht, die hongersnood, burgeroorlogen, vernietiging en lijden voorspelden. Het VHS-formaat was een sleutelelement in het verspreiden van die wolk van waanzin, en zo ontdekten we Y2K Family Survival Guide, een 'documentaire' van een uur waarin Leonard Nimoy verantwoordelijk is voor... nou ja, het opzwepen van een heel land met Y2K.
Y2K Family Survival Guide: Spock tegen de Y2K
De video begint met Nimoy zelf die parallellen trekt tussen de huidige situatie van de mensheid en de legende van Atlantis, waarbij hij het publiek herinnert aan de (vermeende) hoge technologische ontwikkeling en de plotselinge verdwijning ervan. De documentaire (met behulp van enkele 'experts') weet Grace Hopper, de programmeertaal COBOL, en de noodzaak om bits te bewaren in die jaren van ponskaarten en exorbitante kosten te introduceren. Bedrijven en overheden bespaarden miljoenen dollars, maar Nimoy gooit nog een bom: de wereld gaf ongeveer 600 miljard dollar uit om Y2K in te dammen.
Met andere woorden, de verantwoordelijkheid lag bij de oorspronkelijke programmeurs (de woorden van Alan Greenspan hierover werden tot vervelens toe herhaald), vermengd met de apathie en nalatigheid van autoriteiten die weigerden naar de waarschuwingen te luisteren, waarvan sommige zo oud waren dat ze teruggingen tot de jaren '60.
Sommige van de hier geciteerde personen spreken over Y2K als een hybride van kanker en chaostheorie, die kleine problemen veroorzaakt die vervolgens gevoeligere systemen aantasten, om uiteindelijk de hele infrastructuur uit te schakelen. De video geeft ons dit:
"In volle winter, op het punt van middernacht, 1 januari 2000, zouden de liften kunnen stoppen, de verwarming zou kunnen verdwijnen, creditcards en geldautomaten zouden kunnen ophouden te werken, vliegtuigen en treinen zouden kunnen stoppen, telefoons en televisies zouden kunnen verstommen, watersystemen zouden geen water kunnen leveren om te koken, te drinken of te baden, de openbare verlichting, verkeerslichten en gebouwverlichting overal zouden kunnen knipperen en uitgaan, ziekenhuizen, klinieken en apotheken zouden geen medische hulp kunnen bieden, banken en markten over de hele wereld zouden een vorm van ineenstorting kunnen ondergaan, en kerncentrales zouden kunnen stoppen met het opwekken van de elektriciteit die we nodig hebben voor alle aspecten van ons dagelijks leven."
Nadruk op 'zouden'.
Nu moet ik toegeven dat de documentaire niet 100% FUD is, en besteedt een klein deel aan die agentschappen en bedrijven die zich goed hadden voorbereid op het nieuwe millennium. Tegelijkertijd belicht het enkele interessante problemen in de mentaliteit van geïmproviseerde preppers, en vermeldt dat Y2K een kans zou kunnen zijn om het concept van gemeenschap opnieuw te ontdekken: "Mensen die een wapen, een jaar voedsel bemachtigen en naar de bergen rennen, zullen daar veel andere mensen tegenkomen, gewapend en in een zeer slecht humeur. Het beste is om in je gemeenschap te blijven, het is een gemeenschapsprobleem. Het is niet het einde van de wereld."
Maar de grootste tegenstelling komt via Nimoy zelf, wanneer hij toegeeft dat er eigenlijk "geen experts over Y2K" zijn, omdat "zoiets nog nooit eerder is gebeurd" en "niemand weet zeker wat er gaat gebeuren". De tweede helft van de documentaire gaat in de volledige prepper-fase: hoe je water verzamelt (voor consumptie en hygiëne), het opslaat, en indien nodig filters gebruikt of het water kookt om bacteriën te verwijderen.
Het spreekt ook over brandstof en voedsel, zowel ingeblikt als gedehydreerd, voor mensen 'en' huisdieren. Zelfs chemische toiletten krijgen een speciale vermelding, voor het geval het toilet het begeeft. De aanbevelingen wijzen op een voorbereiding van "een maand tot zes weken", altijd met de nadruk op het gemeenschapsaspect en het creëren van lokale netwerken. Het meest delicate deel is dat van medicijnen, omdat veel artsen gewoon weigeren om voorschriften vooruit te schrijven.
Het laatste deel van de documentaire geeft een overzicht van alle items die een overlevende van de nieuwe eeuw binnen handbereik zou moeten hebben, terwijl de experts de impact van Y2K beoordelen tussen 2,5 en 3, op een schaal van 1 tot 5 (waarbij 5 een absolute ramp is).
Uiteindelijk stortte de beschaving niet in, en de wereld zonk niet als Atlantis. Sterker nog, vandaag is Y2K nog een reden om de menselijke natuur en de hysterie die het veroorzaakte te bespotten. Toch geloven sommigen dat Y2K een grap werd omdat er mensen waren die het heel serieus namen tijdens de eeuwwisseling, en toch waren bepaalde incidenten met hoge profielen onvermijdelijk... maar dat is een ander verhaal.
