De computerontwikkeling begin jaren '80 ging eigenlijk in fast forward. Bedrijven die leken voorbestemd om alles te domineren, werden vervangen door nieuwe namen met baanbrekende producten… totdat de cyclus zich opnieuw herhaalde. Toch wist één project zich definitief te vestigen, zozeer dat het nog steeds deel uitmaakt van onze computers. Natuurlijk bedoel ik Microsoft Windows, en in de Retrosoftware-rubriek van vandaag bekijken we versie 1.0.

Retrosoftware: Windows 1.0, de geboorte van een imperium
Windows 1.0

Op 16 december 1983 bracht VisiCorp Visi On op de markt, een speciale grafische interface voor IBM-pc's en MS-DOS-compatibele computers. De pers was zeer positief, maar de eindgebruikers veroordeelden Visi On vanwege de hoge kosten (495 dollar plus 250 voor een muis) en de extreme hardwarevereisten. Er wordt geschat dat iemand die in Visi On geïnteresseerd was, 7.500 dollar moest investeren aan software en hardware om toegang te krijgen tot het platform… meer dan 20.000 dollar gecorrigeerd voor inflatie. Ter vergelijking: Apple lanceerde zijn Macintosh in januari 1984 voor 2.495 dollar.

Retrosoftware: Windows 1.0, de geboorte van een imperium
Visi On, december 1983. Niet slecht, maar de vereisten waren brutaal.

Toch neemt Visi On een plaats in dit verhaal in, omdat het project (naar verluidt) Bill Gates tijdens zijn demo op COMDEX 1982 overtuigde om een soortgelijke interface bij Microsoft te ontwikkelen. Grafische omgevingen waren de toekomst, en de eerste publieke presentatie van Windows vond plaats in november 1983. De geplande releasedatum was april 1984, maar verschillende ontwerpwijzigingen stelden het debuut van Windows 1.0 uit tot november 1985, waarmee het een van de eerste voorbeelden van vaporware werd.

Windows 1.0: Niemand slaagt de eerste keer

Retrosoftware: Windows 1.0, de geboorte van een imperium
De 'MS-DOS Executive' is basaal, zelfs voor zijn tijd

De gespecialiseerde pers ontdekte al snel dat Windows 1.0 (technisch 1.01) halfgaar was. Pas in versie 1.02 (mei 1986) werd ondersteuning voor uitgebreide Europese toetsenborden, meer video-opties en extra printerstuurprogramma's toegevoegd. Drie maanden later verscheen Windows 1.03, dat over het algemeen veel consistenter was, maar het vereiste RAM-minimum verhoogde naar 320 kilobytes, een niet onbelangrijk detail gezien de kosten.

Retrosoftware: Windows 1.0, de geboorte van een imperium
Drie lettertypen beschikbaar voor Write
Retrosoftware: Windows 1.0, de geboorte van een imperium
“Windows 1.0 is compatibel met het jaar 2000” (?)
Retrosoftware: Windows 1.0, de geboorte van een imperium
Ik moet toegeven dat de personalisatieopties niet slecht waren
Retrosoftware: Windows 1.0, de geboorte van een imperium
Linkshandige gebruikers konden ook knoppen omwisselen

Toch was het niet genoeg. Een beroemde publicatie van de New York Times beschreef de werking van Windows 1.0 op een IBM-pc met 512 KB RAM als “melasse in het Noordpoolgebied gieten”, om nog maar te zwijgen over de beperkte hoeveelheid specifieke software, bepaalde compatibiliteitsproblemen met MS-DOS-programma's en het gebrek aan geavanceerde tutorials. En in de eerste twee jaar verkocht Windows 1.0 amper een half miljoen exemplaren.

Retrosoftware: Windows 1.0, de geboorte van een imperium
Een eenvoudige maar functionele agenda
Retrosoftware: Windows 1.0, de geboorte van een imperium
Alle kaarten die je wilt, en meer
Retrosoftware: Windows 1.0, de geboorte van een imperium
De klok bleef het grafische potentieel van Windows symboliseren
Retrosoftware: Windows 1.0, de geboorte van een imperium
En het Kladblok, natuurlijk

Als je van plan bent Windows 1.0 op je retrocomputer of virtuele omgeving te draaien, moet je rekening houden met enkele details. Ten eerste herkent de “Setup” alleen station A als bron, dus je moet afbeeldingen handmatig manipuleren, installatiediskettes maken of iets als het SUBST-commando gebruiken om het te “misleiden”, bij wijze van spreken.

Retrosoftware: Windows 1.0, de geboorte van een imperium
Een 'pop' Rekenmachine in de standaardconfiguratie
Retrosoftware: Windows 1.0, de geboorte van een imperium
Vóór Paint was er Paintbrush, en daarvoor... ook Paint
Retrosoftware: Windows 1.0, de geboorte van een imperium
Een Terminal, voor wie in de jaren '80 het voorrecht van connectiviteit had
Retrosoftware: Windows 1.0, de geboorte van een imperium
Ugh, ik was hier nooit goed in

De tweede beperking is dat je SETVER moet laden voor het bestand WIN100.BIN met een maximale waarde van 3.34, de identificatie van MS-DOS naar 3.3 moet dwingen (dit is eenvoudig in DOSBox), of de knoop doorhakken en die versie gebruiken. Ten slotte ondersteunt Windows 1.0 geen PS/2-muizen, tenzij je een speciale OEM-editie opspoort die IBM in mei 1987 maakte, of het bestand mouse.drv van Windows 2.03 naar de installatiemap overbrengt.

Retrosoftware: Windows 1.0, de geboorte van een imperium
Het Readme-bestand bevat enkele details over afdrukken
Retrosoftware: Windows 1.0, de geboorte van een imperium
Terug naar DOS

De rest is een kwestie van het verkennen van de applicaties. De “MS-DOS Executive” fungeert als startpunt, en alle ingebouwde opties zijn op een paar klikken afstand: Agenda, Cardfile, Write, Paint (niet Paintbrush, dat komt later), Kladblok, Rekenmachine, Klembordviewer, Klok, Terminal, een exemplaar van Reversi en het Configuratiescherm. Windows 1.0 heeft geen vensteroverlay, en de enige manier om er meerdere tegelijk te zien is in mozaïekmodus. Wanneer een programma wordt geminimaliseerd, verdwijnt het pictogram naar de onderkant van het scherm, een soort voorouderlijke taakbalk.

“En als ik het in Windows wil?”

Goede grap, toch?

Windows 1.0 was zonder twijfel een “mislukking”, maar de beslissing om de ontwikkeling voort te zetten werd een groot succes voor Microsoft (per slot van rekening had het zijn toekomst aan het Windows-concept gewaagd). In minder dan vijf jaar kwam Windows 3.0 op de planken, en die bleke 500.000 exemplaren van versie 1.0 werden tien miljoen. Vanaf dat moment was Windows synoniem voor succes, iets wat werd bevestigd door de drie miljoen exemplaren die Windows 3.1 in minder dan negentig dagen verkocht… maar dat is een ander verhaal.