Śruby są wszędzie, ale prawdopodobnie nie raz zabrakło ci odpowiedniego narzędzia do ich wykręcenia. Używanie śrub to przyjemność w odpowiednich warunkach, jednak ich obecny stan graniczy z chaosem.
Zbyt wiele śrub!
Philips, Torx, Pozidriv, Frearson, Robertson, Pentalobe… wydawałoby się, że tak cenny zasób powinien być ustandaryzowany. Dlaczego więc istnieje tak wiele rodzajów śrub?. Może najlepiej będzie zrozumieć ich pochodzenie...
Historia (lub legenda, zależnie od tego, kto ją opowiada) głosi, że koncepcja śruby należy do Archimedesa, który miał opracować model na dużą skalę do przenoszenia wody z niższych obszarów (na przykład rzeki) na wyżej położone tereny nawadniane.
Ale nie brakuje też tych, którzy uważają, że matematyk i inżynier zobaczył śrubę w akcji podczas swojej wizyty w Egipcie, a jej prawdziwe wynalezienie datuje się na czasy asyryjskiego króla Sennacheryba, hipotetycznego twórcy Wiszących Ogrodów Babilonu.
Reszta to kwestia tworzenia mniejszych wersji, wykorzystujących siłę do utrzymania dwóch (lub więcej) rzeczy razem. Popularność śruby długo nie nadchodziła.
Jeśli dostęp do gwoździ już był trudny i kosztowny w niektórych regionach (co doprowadziło do ewolucji stolarstwa w bardzo interesujący sposób), to sytuacja śrub była jeszcze gorsza.
Jednak wszystko się zmieniło, gdy Henry Maudslay i inni mistrzowie „obrabiarek” zaprojektowali pierwsze precyzyjne tokarki pod koniec XVIII wieku, przeznaczone do masowej produkcji śrub. Wtedy zaczęła się burza.
Eksplozja śrub
Dlaczego? Ponieważ eksplozja kreatywności i inżynierii w połączeniu ze słabymi (by nie powiedzieć nieistniejącymi) standardami pozwoliła każdemu wynalazcy robić niemal wszystko ze swoimi gwintami i śrubami. Mimo to w tym chaosie zaczęła się kształtować pewna lista potrzeb.
Na przykład śruba płaska lub szczelinowa jest łatwa i tania w produkcji, ale nie oferuje ani szybkości, ani bezpieczeństwa, dwóch kluczowych aspektów w środowisku przemysłowym.
Tu pojawia się kanadyjski wynalazca Peter Lymburner Robertson, któremu udało się z powodzeniem wyprodukować śrubę z kwadratowym gniazdem, dziś znaną po prostu jako Robertson.
Jednym z najważniejszych produktów, które przyjęły śrubę Robertson, był Ford Model T. Henry Ford był zachwycony tą śrubą (oszczędzał mu do dwóch godzin pracy na samochód, który zużywał około 700 śrub) i próbował uzyskać wyłączną licencję na jej produkcję, ale Robertson odmówił.
Ford szybko znalazł alternatywę: śruba z krzyżowym nacięciem Henry’ego F. Phillipsa. Śruba Phillips ma podobno trzy zalety: adaptacyjność (jeden śrubokręt może obsłużyć śruby o dwóch lub trzech różnych rozmiarach), samocentrowanie oraz zdolność „celowego poślizgu”, aby uniknąć nadmiernej siły.
Mówię „podobno”, ponieważ niewiele rzeczy jest tak powszechnych jak zniszczona śruba Phillips z powodu rdzy lub niewłaściwego rozmiaru śrubokręta.
Ewolucja śruby trwała nadal i przeniosła się na śrubokręty, które stały się bardziej „inteligentne” i wyposażone w funkcje ograniczające moment obrotowy (torque).
Zaleta śruby Phillips stała się uciążliwością, dając początek śrubie sześciokątnej lub Allen oraz słynnej Torx, zaprojektowanej przez Camcar Textron w 1967 roku. Torx ma priorytet w minimalizowaniu przypadków wyskakiwania i poślizgu.
Brzmi dobrze, z wyjątkiem jednego szczegółu: początkową rzadkość Torxa wykorzystali producenci, używając go jako „śruba zabezpieczająca”, a później dodano pin w środku, co jeszcze bardziej utrudniło sprawy.
Dziś każdy entuzjasta elektroniki, budownictwa i DIY musi być zaopatrzony w śrubokręty po zęby. Lubisz naprawiać i/lub odnawiać sprzęt Nintendo?
Podstawowy zestaw zawiera co najmniej pół tuzina śrubokrętów opartych na Torx, Torx zabezpieczającym, Tri-Point i Phillips. Chcesz wymienić baterię w swoim iPhonie?
Nie ruszysz się bez zestawu Pentalobe i uważaj na rozmieszczenie śrub (nie są one wymienne).
Podsumowując, powody, dla których istnieje tak wiele rodzajów śrub, można podzielić na trzy etapy: początkowo producenci musieli pracować z tym, co mieli pod ręką.
Później odpowiadali na potrzeby swoich klientów, a finalnie ci klienci postanowili zmarginalizować użytkownika, przyjmując „rozwiązania zabezpieczające”.
Tak, wiele śrub jest już przestarzałych, ale jakkolwiek przyjemna byłaby idea uniwersalnego standardu… pamiętaj.
