Tzw. teoria społecznego uczenia się głosi, że nowe zachowania można nabyć nie tylko poprzez klasyczną strukturę nagród i kar, ale także przez obserwację i naśladowanie. Eksperci od dziesięcioleci dyskutują o słuszności tej teorii, ale kanadyjski psycholog Albert Bandura postanowił przyjąć bardziej empiryczne podejście, przeprowadzając serię testów z dziećmi znanych jako „Eksperyment z lalką Bobo”, a ich wyniki ujawniły pewną tendencję wśród najmłodszych do powielania agresywnych zachowań, zarówno werbalnych, jak i fizycznych...
„Dzieci powtarzają wszystko, co widzą w telewizji”, „gry wideo powodują przemoc”… wzorzec jest dość jasny: umysł najmłodszych jest w zasadzie opisywany jako gąbka, która chłonie i odtwarza to, co otrzymuje, zwłaszcza to, co uznaje się za „złe zachowanie”. Oczywiście, dowody anegdotyczne nie są wystarczające i nie brakuje elementów, które rzucają dziwne argumenty we wszystkich kierunkach, aby uzasadnić pewne stanowiska, ale debata pozostaje otwarta.
Na czym polegał eksperyment?
Często przywoływanym materiałem w tej dyskusji jest słynny eksperyment z lalką Bobo, który psycholog Albert Bandura przeprowadził w 1961 i 1963 roku. W pierwszej edycji wzięło udział łącznie 72 uczestników. Dzieci podzielono na grupy według płci, a następnie pokazano im dwa bardzo wyraźne modele: jeden agresywny, w którym dorosły bije i obraża lalkę Bobo, oraz drugi nieagresywny, który ją ignoruje. Oba modele były odtwarzane przez mężczyzn i kobiety, tak że dwunastu chłopców i dwanaście dziewczynek widziało model przypisany do ich płci odgrywany przez osobę przeciwnej płci.
W drugiej wersji liczba uczestników została zmniejszona do 66, podzielonych na trzy grupy, które obejrzały film, w którym dorosła osoba bije lalkę.
Wyniki Bandury były spójne: uczestnicy pod wpływem agresywnego modelu częściej naśladowali to zachowanie, a nawet wymyślali nowe sposoby atakowania lalki. Liczba agresywnych zachowań była większa wśród chłopców, zwłaszcza gdy obserwowali model tej samej płci.
Od tego czasu eksperyment z lalką Bobo spotkał się z wieloma krytykami, z których najważniejsza głosi, że nie było to badanie agresji, ale motywacji – dzieci po prostu czuły potrzebę naśladowania osoby dorosłej jako takiej, a nie jej przemocy. Inne zarzuty dotyczą naturalnego braku rozwoju dzieci, które czasem nie potrafią oddzielić rzeczywistości od fantazji. Po drugiej stronie Ogólny Model Agresji (gry wideo) i Teoria Kultywacji (telewizja) w pewnym sensie wspierają wyniki Bandury. Jedno jest pewne: o lalce Bobo będziemy rozmawiać jeszcze przez dziesięciolecia.
