De eerste kleurenfoto

Sinds het daguerreotype in handen van het publiek kwam, begon een nieuwe race waarin pioniers van de fotografie al hun inspanningen en kennis richtten op het verbeteren van de beeldkwaliteit en het verlagen van de kosten. Maar aan de horizon stond een nobeler doel: de permanente weergave van kleur. Die historische prestatie is toe te schrijven aan James Clerk Maxwell, vooral bekend om zijn werk op het gebied van elektromagnetisme. Zijn interesse in optica en kleurwaarneming bereikte een hoogtepunt tijdens een lezing in 1861, waarin hij een ongekende demonstratie uitvoerde...

James Clerk Maxwell en het elektromagnetisme

Als je studeert op het gebied van elektromagnetisme, zul je vroeg of laat James Clerk Maxwell tegenkomen. In zeer losse (en waarschijnlijk oneerlijke) bewoordingen stelde Maxwell vast dat licht, elektriciteit en magnetisme verschillende manifestaties zijn van hetzelfde fenomeen. Richard Feynman zelf zei dat de ontdekkingen van Maxwell “de belangrijkste gebeurtenis van de negentiende eeuw” vormden op natuurkundig gebied, en zoals te verwachten viel, werd hij op vele manieren geëerd: van een berg op Venus tot de verdeling van de ringen van Saturnus (hij bepaalde dat die uit kleinere “deeltjes” bestonden), en zelfs een telescoop op Hawaï, en de “maxwell” als eenheid voor magnetische flux.

Kleurwaarneming en de theorie van Young

Maar Maxwell toonde ook grote interesse in psychologie en kleurwaarneming, vooral die van de mens. Tussen 1855 en 1872 publiceerde de natuurkundige een reeks onderzoeken over perceptie, kleurenblindheid en kleurentheorie. Isaac Newton had al aangetoond dat wit licht met behulp van prisma's en lenzen kon worden “gesplitst” in monochromatische componenten en vervolgens weer kon worden samengesteld. Daar kwam nog een schijnbare paradox bij: een gele en een rode lichtbron leverden samen oranje licht op. Deze paradox is tegenwoordig bekend als metamerisme (twee kleuren die er hetzelfde uitzien, maar fysisch verschillend zijn). De wetenschapper Thomas Young kwam met een oplossing: kleur werd waargenomen via een beperkt aantal “kanalen” in het menselijk oog. Drie, om precies te zijn.

Maxwell paste lineaire algebra toe om Youngs theorie te bewijzen en concludeerde dat als de som van drie kleuren elke waarneembare kleur kon reproduceren, een kleurenafbeelding kon worden opgebouwd met behulp van een set van drie verschillende kleurfilters. Logischerwijs, als drie zwart-witfoto's werden gemaakt met rode, groene en blauwe filters, en hun doorschijnende afdrukken werden geprojecteerd (met vergelijkbare filters) en over elkaar gelegd, zou het resultaat voor het menselijk oog de volledige weergave van de kleuren in de scène zijn.

Zo komen we bij zijn historische lezing in 1861 in de Royal Institution, waar hij zijn kleurenfoto demonstreerde met de hulp van Thomas Sutton, de uitvinder van de reflexcamera. Het object dat gefotografeerd moest worden was een tartanlint (Schotse stof). Sutton maakte drie opnamen met respectievelijk een rood, groen en blauw filter, alhoewel er een vierde opname met een geel filter was die niet werd gebruikt. Het uiteindelijke beeld had een sterke blauwe tint door technische beperkingen: de platen van Sutton hadden nauwelijks gevoeligheid voor groen en geen gevoeligheid voor rood.

Ondanks het beperkte succes worden Maxwell en Sutton herinnerd als de makers van de eerste permanente kleurenfoto. Het is belangrijk om hier het woord “permanent” te benadrukken, want er waren al eerder pogingen gedaan met een meer chemische benadering, maar geen enkele overleefde blootstelling aan licht. Veertig jaar later, met de komst van panchromatische technologie, explodeerde de kleurenfotografie en liet ons nooit meer los.

Meer primeurs in de fotografie

Wil je andere “primeurs” in fotografie ontdekken? Je kunt verder lezen over de eerste foto van de aarde vanuit de ruimte, de eerste foto van de donkere kant van de maan en de eerste foto die vanaf een mobiele telefoon werd verzonden. Veel plezier!

Bron: El Mundo Ciencia