Delen door nul op een mechanische rekenmachine

Mechanische rekenmachines zijn een ware getuigenis van de vaardigheid en intelligentie van de ingenieurs en ontwerpers achter elk beschikbaar model. Sommige rekenmachines zijn zo complex dat er meerdere tutorials nodig zijn om ze volledig onder de knie te krijgen, en in de meeste gevallen is YouTube degene die te hulp schiet, maar het publiek wil ook andere aspecten kennen, bijvoorbeeld hun gedrag bij vreemde bewerkingen zoals delen door nul...

“Fout bij delen door nul”. Dat bericht heb ik in veel MS-DOS-programma's gezien, vooral als ik ongebruikelijke configuraties gebruikte met alternatieve geheugenbeheerders. Delen door nul kreeg ook zijn moment van roem in september 1997, toen de kruiser USS Yorktown tweeënhalf uur zonder voortstuwingssysteem viel. Deze bewerking is echter ouder dan we denken. De eerste pogingen om het te begrijpen dateren uit het jaar 600, en de onmogelijkheid ervan werd in de achttiende eeuw op zekere hoogte vastgesteld, dus de fabrikanten van mechanische rekenmachines hebben onvermijdelijk te maken gekregen met delen door nul. Hoe voorkomen ze het probleem?

Mechanische rekenmachine deelt door nul

Eerlijk gezegd... ontwijken ze het niet volledig. Een goed bewijs daarvan is de video van CuriousMarc over de Friden STW-10, een beest uit 1956 (en op de markt gebracht in 1949). Bij het proberen om 355 gedeeld door 0 te berekenen, blijft de machine steken in een oneindige lus, klinkend als een machinegeweer. De oplossing die de rekenmachine biedt om de lus te doorbreken (een voorwaarde waar de ontwerpers duidelijk rekening mee hadden gehouden) is de functie “DIV STOP”. Wat gebeurt er nu als de rekenmachine mechanisch maar niet automatisch is? Om dat te beantwoorden hebben we een extra video, gepubliceerd door het kanaal NFM. In dit geval is de ster een Facit NTK uit 1957:

En zijn reactie is... dezelfde. De gebruiker draait aan de hendel, maar de rekenmachine blijft in een lus, zonder iets te doen. Wat is de reden achter die lus? In essentie doen mechanische rekenmachines delen door aftrekken, oftewel ze herhalen “deeltal minus deler” totdat ze nul bereiken, of als alternatief, de door de gebruiker gewenste decimale nauwkeurigheid. Wanneer de deler nul is, kan de rekenmachine nooit beginnen met haar deling via aftrekken, omdat er niets af te trekken valt.