«2020, het jaar van de pandemie». Quarantaines, protocollen, races om een vaccin te vinden. Openen, sluiten, openen, sluiten opnieuw. Chaotische mensen, verloren autoriteiten, en te midden van dit alles... tijd, of beter gezegd, de loop ervan. Sommige mensen schrikken alleen al als ze naar de klok kijken. Anderen weten niet eens welke dag van de week het is. De perceptie van tijd staat op zijn kop, en een van de redenen wijst naar het zogenaamde Oddball-effect, dat te maken heeft met abrupte veranderingen en constante herhalingen.
De perceptie van tijd is... ingewikkeld. Velen proberen het filosofisch te bestuderen. Anderen duiken volledig in het neurologische en fysiologische. Er is weinig consensus, en we moeten ook de enorme impact van illusies erbij optellen. Voor de natuurkunde is de duur van een seconde niet veranderd (9.192.631.770 oscillaties van de straling uitgezonden bij de overgang tussen de twee hyperfijne niveaus van de grondtoestand van het cesium-133 atoom bij 0 K), maar bij ons zijn er dagen dat het lijkt dubbel zo lang te duren, en andere dat het gehalveerd is.
Wil je een demonstratie? De mensen van Reuters hebben een reeks oefeningen gedeeld in het artikel «Why Time Feels So Weird in 2020» en ik garandeer dat de resultaten je meer dan eens zullen verrassen. Daar worden concepten zoals de «illusie van tijd» onderzocht, en benadrukt dat volgens neurowetenschappers er geen 'orgaan' of 'systeem' is dat de tijd bijhoudt. Psychologen geven daarentegen aan dat het aan meerdere factoren is gekoppeld, waaronder de emotionele.
Een van de effecten die ons het meest interesseert is het Oddball-effect, zoiets als «vreemd beestje» volgens verschillende automatische vertalingen. Het Oddball-effect suggereert dat mensen vaak de waargenomen duur van uitzonderlijke gebeurtenissen overschatten binnen een reeks identieke en homogene gebeurtenissen... wat veel verklaart in dit COVID-19-tijdperk. Dagen en weken die in ons hoofd in wezen «voorbij vliegen», met geïsoleerde situaties die bijna bevroren in de tijd lijken.
Hoe werkt dit precies? Een gepubliceerde studie van onderzoekers van de Universiteit van Tübingen in Duitsland stelt twee verklaringen voor: Een «onderdrukking van herhalingen» op laag niveau, en een «stimulusverwachting» op hoog niveau. Met andere woorden, als we een eerdere registratie van het 'herhaalde object' in het geheugen hebben, besteden we er minder aandacht aan, en het voelt alsof de tijd sneller gaat. Aan de andere kant, wanneer een 'nieuw object' verschijnt, richt onze aandacht zich op het creëren van een nieuw geheugen, waardoor de perceptie van tijd langzamer wordt.
Kortom, het Oddball-effect is een van de redenen waarom een deel van onze quarantainetijd het gevoel geeft in de lucht te zijn opgelost. Persoonlijk kan ik nog steeds niet geloven dat de kalender al 8 augustus aangeeft, terwijl mijn brein schreeuwt dat de pandemie eergisteren begon. Alsof dat nog niet genoeg is, is het Oddball-effect ook verantwoordelijk voor de versnelling in de perceptie van tijd naarmate we ouder worden. Wil je meer weten? We hebben er een volledig artikel over.
