Waarom de Verenigde Staten de toegang tot GPS vrijgaven

GPS is een basisvoorziening op elk mobiel apparaat en heeft de manier waarop we ons verplaatsen voorgoed veranderd. Met meer dan 40 jaar op de teller heeft het echter een interessante geschiedenis. Aanvankelijk was de toegang tot GPS uitsluitend voorbehouden aan de Amerikaanse strijdkrachten en nog steeds staat het onder hun controle, maar dat veranderde in 1983 na een besluit van de regering van Ronald Reagan. Helaas kwam die beslissing voort uit een verschrikkelijke tragedie waarbij meer dan 260 mensen om het leven kwamen.

De oorsprong van GPS

Het GPS-project begon in 1973 met als doel de beperkingen van bestaande navigatiesystemen op te heffen en technologieën van eerdere initiatieven te combineren, waaronder TRANSIT (dat hielp bij de navigatie van onderzeeërs met Polaris-raketten), Timation (dat zeer nauwkeurige klokken in de ruimte plaatste) en SECOR (geodetische evaluaties).

In de beginjaren stond het bekend als DNSS, afkorting voor Defense Navigation Satellite System, en al snel kreeg het de naam Navstar. Die aanduiding werd gebruikt bij de lancering van de eerste satelliet van Blok I, op 22 februari 1978. Navstar 1 werd vergezeld door negen andere satellieten (er waren tien gepland, maar Navstar 7 werd vernietigd bij een mislukte lancering), en de laatste werd in maart 1996 buiten gebruik gesteld.

De tragedie die alles veranderde

Toen was GPS al beschikbaar voor civiele apparaten, zij het met verminderde nauwkeurigheid. Het systeem mocht immers geen tactisch voordeel opleveren voor vijanden van de Verenigde Staten, integendeel. De beleidswijziging kwam in de dagen na 1 september 1983, toen een Sovjet-interceptor Su-15 het commerciële vliegtuig KAL007 van Korean Air Lines neerhaalde. Het vliegtuig was per ongeluk het Sovjet-luchtruim binnengedrongen en de verdediging dacht dat het om een Amerikaans spionagetoestel ging. 269 mensen kwamen om (246 passagiers en 23 bemanningsleden), wat een van de meest kritieke momenten van de Koude Oorlog werd.

De Sovjet-Unie onderdrukte haar informatie over het ongeluk tien jaar lang (zelfs gebruikte ze haar vetorecht in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties om een veroordelende resolutie te blokkeren), en op 16 september kondigde president Ronald Reagan aan dat GPS voor iedereen vrij toegankelijk zou zijn, zonder enige kosten, wat de technologische ontwikkeling stimuleerde. Als GPS beschikbaar was geweest voor civiele vluchten, had het de navigatiefout van KAL007 binnen enkele seconden kunnen corrigeren.

Vrij toegankelijk voor iedereen

In mei 2000 werd het concept van selectieve beschikbaarheid beëindigd, in navolging van een eerder bevel dat president Bill Clinton in 1996 had uitgevaardigd. Civiele apparaten hadden nu toegang tot hetzelfde nauwkeurigheidsniveau als de militaire, waarmee het enorme economische potentieel van GPS werd erkend. Indien nodig hebben de strijdkrachten de mogelijkheid om elementen in te zetten die het signaal blokkeren, zoals gebeurde tijdens de Kargil-oorlog in 1999 en bij de bezetting van Irak.