Badanie opublikowane 9 września 2026 r. przeanalizowało pionowe prędkości stacji GNSS z lat 1997–2015 i wykazało, że bryła stałej Ziemi stawała się mniej spłaszczona, podczas gdy spłaszczenie geoidy rosło. To dwa różne obrazy: pierwszy opisuje geometryczny kształt stałej części Ziemi, drugi — powierzchnię wyznaczaną przez jej pole grawitacyjne.
Geoida to powierzchnia ekwipotencjalna pola grawitacyjnego, czyli taka, na której potencjał grawitacyjny ma tę samą wartość. Jej kształt zależy od rozmieszczenia masy w układzie Ziemia–oceany. Pomiary ruchu powierzchni stałej Ziemi i zmiany pola grawitacyjnego mogą więc wskazywać różne kierunki zmian.
Bryła Ziemi i geoida zmieniały się w różny sposób
Unoszenie obszarów polarnych oraz osiadanie w pobliżu równika oznaczały stopniowe zmniejszanie spłaszczenia bryły stałej Ziemi. Z kolei zmiany związane z rozkładem masy odpowiadały wzrostowi spłaszczenia geoidy. Wyniki dotyczą więc dwóch odmiennych wielkości geofizycznych, a nie jednego wspólnego pomiaru kształtu.
Co zmierzyły stacje GNSS?
Badanie C. Kotsakis z Aristotle University of Thessaloniki objęło globalne dane o pionowych prędkościach stacji GNSS z lat 1997–2015. Końcowa sieć pomiarowa liczyła 886 stacji. Średnie tempo unoszenia w rejonach polarnych wzrosło z około 0,5 mm/rok w latach 1997–2000 do blisko 1 mm/rok w latach 2011–2015.
W pobliżu równika pionowe prędkości stawały się coraz bardziej ujemne, co wskazywało na osiadanie. Ich wartość bezwzględna pozostawała mniejsza niż 1 mm/rok.
| Miara | 1997–2000 | 2011–2015 |
| Średnie unoszenie w rejonach polarnych | około 0,5 mm/rok | blisko 1 mm/rok |
| Tempo zmian współczynnika J₂ | 0,8 × 10⁻¹⁰/rok | 2,7 × 10⁻¹⁰/rok |
Współczynnik J₂ opisuje jeden z głównych składników pola grawitacyjnego Ziemi, związany z jego spłaszczeniem. Podane wartości to tempo jego zmian w poszczególnych okresach, a nie miara pionowego ruchu stacji.
Jak topnienie lodu może wpływać na te zmiany?
Utrata masy lodu na Grenlandii i Antarktydzie może odciążać podłoże w rejonach polarnych, sprzyjając jego unoszeniu. Woda przemieszczająca się ku niższym szerokościom geograficznym może z kolei zwiększać nacisk na dno oceaniczne i przyczyniać się do osiadania w rejonach równikowych. Badanie przedstawia ten mechanizm jako fizycznie możliwą interpretację obserwowanych zmian.
