Jedną z atrakcji, która na początku ubiegłego wieku dosłownie szturmem zdobyła cyrki, jarmarki i parki rozrywki, była Olga, Bezgłowa Kobieta. Z czasem występowała pod takimi nazwami jak Tina czy Madame Yvette, ale jej istota pozostała niezmienna: kobieta, pozornie bez głowy, która potrafiła wykonywać proste polecenia i poruszała się znacznie lepiej niż robot…
W pierwszych dekadach XX wieku wyciągnięcie pieniędzy od widzów nie było dla branży rozrywkowej łatwym zadaniem. W niektórych przypadkach posuwano się do skrajności, które współczesny świat odrzuca w całości (na czele listy znajduje się znęcanie się nad zwierzętami, a nie możemy zapomnieć o „fenomenach“ P.T. Barnuma), ale jednym z głównych środków była iluzja.
Jeśli zatrzymamy się na chwilę i pomyślimy, to właściwie oszukanie układu „oczy–mózg“ nie jest takie trudne, a prawdziwa niespodzianka zawsze warta jest bilet czy dwa. Jeśli dodać do tego kilka mechanicznych sztuczek, dźwięki i niezwykłą historię w tle, efekt był czymś, o czym odwiedzający rozmawiali tygodniami. Jednym z najlepiej udokumentowanych przykładów jest Olga, Bezgłowa Kobieta.
Olga, Bezgłowa Kobieta
Historia głosi, że występ Olgi dotarł do Stanów Zjednoczonych w 1937 roku, przywieziony z Hamburga przez mężczyznę nazywającego siebie „Doktorem Heinemanem“, znanego również jako Egon Heineman, który przeniósł się do Anglii (gdzie pierwotnie prezentował Olgę), uciekając przed „nowymi“ nazistowskimi Niemcami.
Na początku publiczność widziała doktora Heinemana z pielęgniarzem, ale wcześniej poznawała „pochodzenie“ Olgi – dziewczyny z Hamburga, która została częściowo zdekapitowana w strasznym wypadku podczas podróży Orient Expressem. Jednym z pasażerów pociągu był „Doktor Landau“ (swego rodzaju odpowiednik doktora Frankensteina), który przeprowadzał różne eksperymenty z systemami podtrzymywania życia. Landau zdołał uratować Olgę… ale w trakcie musiał całkowicie usunąć jej głowę. Efekt końcowy był dostępny dla zwiedzających za skromną sumę dziesięciu centów.
Wygląd Olgi był niepokojący: z jej szyi wychodziła seria rurek podłączonych do różnych słoików z „płynnym jedzeniem i suplementami“, które miały utrzymywać ją przy życiu. Ludzie byli szczególnie pod wrażeniem, widząc, że Olga potrafi wykonywać polecenia i poruszać się niemal jak normalna osoba. Najczęstszym gestem (po krótkiej wskazówce pielęgniarza) było zdejmowanie jednej z rękawiczek, co burzyło przekonanie, że to robot lub woskowa lalka.
Eksplozja popularności tego występu (dzięki pojawieniu się na Wystawie Światowej w 1939 roku) sprawiła, że inne wydarzenia zaczęły go błyskawicznie kopiować. W różnych miejscach Olga występowała jako Tina, Robin i wyrafinowana „Madame Yvette“, o której mamy wideo:
Ten występ był przekonujący, a publiczność raczej nie czuła się oszukana. A zatem… jak oni to robili? Jaki mechanizm krył się za Olga, Bezgłową Kobietą? Wyobrażam sobie, że wprawne oczy naszych czytelników już wychwyciły szczegół albo dwa, ale oficjalne wyjaśnienie mówi, że sztuczka opiera się na dwóch lustrach ustawionych tak, by tworzyły „V“.
Poziome pręty zapewniają dodatkowe podparcie, a punkt łączenia luster jest ukryty w centralnej kolumnie z rurkami. Aktorka musi jedynie umieścić głowę za „V“, poruszać ramionami i pozwolić, by lustra dopełniły iluzję.
Inne wersje Olgi miały sztuczny tors (czyli tylko ramiona były prawdziwe), a także wykorzystywały ciemne tła i ukrywały poziome pręty, podnosząc krzesło lub ustawiając je lekko pod kątem do tyłu.
Innym bardzo interesującym szczegółem tego triku jest jego żywotność. Dostępne informacje sugerują, że Olga i jej bezgłowe bliźniaczki pojawiły się po raz ostatni w Kanadzie około 1983 roku, a pewna wersja obecna była nawet na Ozzfest w 2002 roku… co, prawdę mówiąc, brzmi bardzo trafnie.
Na koniec chciałbym wspomnieć o występie opartym na podobnym pomyśle, choć odwróconym. Mowa o Spidorze, Kobiecie-Pająku, która prezentowała twarz pięknej kobiety „połączoną“ z ohydnym ciałem gigantycznego pająka. Osobiście wolę Olgę, nie dlatego, że mam coś przeciwko pająkom, ale dlatego, że jej iluzja była znacznie bardziej dopracowana.
