Veel historische artikelen over radio richten zich op Guglielmo Marconi en zijn uitvindingen, maar in plaats van draadloze ontwikkelingen te volgen, nodigt het YouTube-kanaal «Railways | Retro Tech | DIY» ons uit om naar de Sovjet-Unie te reizen en de 'kabelradio' van dichterbij te bekijken. Ja, je leest het goed: miljoenen 'radio's' aan de andere kant van het IJzeren Gordijn waren niet meer dan eenvoudige luidsprekers die verbonden waren met een speciaal netwerk, die het nieuws uit Moskou ontvingen, zonder storingen of extra hardware.
Sommige regio's zijn al begonnen met het vervangen of verwijderen van traditionele radiofrequenties, maar andere zijn nog steeds zo sterk als altijd. Ondanks de opkomst van streaming, is er nog steeds een zekere charme in het proces van het afstemmen op een station en ontdekken wat er in de 'ether' is. Stel je nu een radio voor zonder draaiknop, zonder bandselectie en zonder antenne. Gewoon een doos met een luidspreker en een connector die veel lijkt op een generieke Europlug. Sterker nog, «Railways | Retro Tech | DIY» op YouTube nam zo'n 'radio', sloot deze aan op het elektriciteitsnet, en alles wat hij kon horen was de 50 Hz-frequentie op de lijn. Dus, is hij kapot, of is er meer aan de hand...?
Maak kennis met de 'kabelradio' van de Sovjet-Unie
Bij het openen van het apparaat is een van de eerste dingen die opvalt de eenvoud: naast de kabel en de connector bevinden zich binnenin een transformator, een potentiometer om het volume aan te passen en een luidspreker. In werkelijkheid is deze 'radio' niet aangesloten op de normale 220-240V-lijn, maar op een kleine speciale uitgang, meestal geïnstalleerd in de keukens van miljoenen Sovjet-huishoudens. Het audiosignaal werd gedistribueerd via een 'radionetwerk' met een amplitude van 30 volt. Dat signaal ging door de transformator in de 'radio' en werd uitgezonden door de luidspreker.
De oprichting van het 'radionetwerk' dateert uit de jaren 1920. De leiders van een zeer jonge Sovjet-Unie zagen al snel het potentieel van unilaterale en constante communicatie in de huizen van het hele land, maar het importeren van radio's was economisch niet haalbaar, en er was altijd het risico van blootstelling aan 'vijandelijke propaganda'. Het radionetwerk loste beide problemen op door de productie van zeer eenvoudige apparaten (drie componenten plus behuizing, kabel en stekker), en de totale controle over de inhoud die via de kabel werd verspreid.
Tegen de jaren veertig waren er ongeveer zes miljoen kabelradio's, terwijl conventionele radio's niet meer dan een half miljoen haalden. Met het begin van de Tweede Wereldoorlog werden die radio's gevorderd en de bekabelde eenheden zetten de officiële uitzendingen voort. Na de oorlog werd de installatie van aansluitingen voor het radionetwerk verplicht in alle nieuwbouw.
Tot slot nog enkele technische details. In wezen was het radionetwerk een landelijke 'intercom' met meerdere regionale stations. De video legt uit dat de uitzending uit Moskou naar die stations werd gestuurd via telefoonkabels. Eenmaal ontvangen, werd een signaal van 960 volt gegenereerd voor verdere distributie. Kleinere stations verlaagden de spanning naar 240 volt en stuurden het signaal naar woonblokken. Aan het einde van elke lijn zette een 8:1-transformator de 240 volt om in 30 volt voor de luidsprekers.
Hoe eenvoudig het ook is, ik geef toe dat ik er graag één zou willen hebben om hem in Bluetooth te veranderen of iets dergelijks.
