Veel banen die we tegenwoordig als vanzelfsprekend beschouwen, zouden binnenkort kunnen verdwijnen door automatisering. Kunstmatige intelligentie, neurale netwerken, machinaal leren en goedkope robots behoren tot de elementen die op het punt staan een nieuwe industriële revolutie te ontketenen. De grote vraag is: Wat gebeurt er met de mens? Zullen er alternatieve banen ontstaan die ons in staat stellen ons aan te passen? Of zijn we op weg naar een arbeidsapocalyps vol arbeidskrachten zonder werk?
Een robot die 400 hamburgers per uur maakt
Afgelopen weekend kwam ik een kort artikel tegen over een robot die 400 hamburgers per uur kan bereiden. Het meest opvallende is dat die 400 hamburgers gepersonaliseerd kunnen worden (je weet wel, "laat het komkommer liggen, haal de sla eraf, en ik wil ketchup in plaats van mayonaise"), maar automatisch dacht ik aan al die jongeren die bij een bepaalde fastfoodketen werken waar ik vaak kom. De automatisering van taken zal die markt vroeger of later bereiken... maar het zal gebeuren. De grote ketens experimenteren al met zelfbedieningskiosken, en 400 gepersonaliseerde hamburgers per uur is een productie die die van een menselijke werknemer overtreft. Bovendien beperkt dit zich niet tot de voedingssector. Ik zou over vijf of zes jaar vervangen kunnen worden wanneer een bot intelligent genoeg is om tientallen (min of meer) samenhangende publicaties in enkele minuten te schrijven. Het is niet de eerste keer dat de mensheid met zo'n proces wordt geconfronteerd, maar diep van binnen weten we allemaal dat het anders zal zijn. Waarom?
De analyse van Kurzgesagt
De laatste video van Kurzgesagt heeft meer dan elf minuten nodig om het antwoord te verkennen, maar het kan als volgt worden samengevat: De huidige automatisering verwijdert meer banen dan ze creëert, en het verschil in snelheid is alarmerend. De Industriële Revolutie verbeterde de productie en de levenskwaliteit (hoewel het overgangsproces niet bepaald vreugdevol was), en de progressie "landbouw-productie-diensten" werd iets natuurlijks, maar het Informatietijdperk brak die cadans. Met andere woorden, de magie van innovatie is net zo sterk als altijd, maar halverwege veranderde ze het toverstokje. Een interessant voorbeeld uit de video is dat van General Motors. Afgezien van de inflatiefactor had het bedrijf in 1979 meer dan 800.000 werknemers nodig om 11 miljard dollar te verdienen. In 2012 verdiende Google 14 miljard met slechts 58.000 werknemers, 7,25 procent. De economische vergelijking is misschien niet eerlijk, maar waar het om gaat is het creëren van banen.
Blockbuster versus Netflix en de toekomst
Andere gevallen die dichter bij de tijd liggen hebben nog meer impact. Herinner je je Blockbuster? 84.000 werknemers in 2004, met winsten van meer dan zes miljard dollar. Vorig jaar overtrof Netflix de negen miljard dollar, en de hele operatie wordt geregeld door 4.500 werknemers. Automatisering zal het proces alleen maar versnellen. Giganten als Google, Facebook en Microsoft werken aan kunstmatige intelligentie omdat ze uiteindelijk een groot schip met een kleine bemanning willen. Wat we tegenwoordig als "complexe taken" beschouwen, is in werkelijkheid een groep gedefinieerde en voorspelbare subtaken, twee voorwaarden waar elke machine in uitblinkt. En daarbij komt de constante verzameling van informatie. Terwijl ik deze tekst in Google Docs schrijf, is er waarschijnlijk een algoritme op de achtergrond dat leert en neemt wat het nodig heeft. We mogen ook niet vergeten dat de bevolking groeit en ouder wordt, dus er zijn nieuwe banen nodig om haar te onderhouden... en die worden steeds minder. Met minder werk is er minder consumptie, en als onze wereldeconomie afhankelijk is van consumptie... nou ja. Toch is het verhaal nog lang niet ten einde. Kurzgesagt bereidt een video voor met een veel positievere visie, en zal enkele mogelijke oplossingen verkennen, waaronder universeel basisinkomen.
