De formele definitie van nostalgie spreekt over een sentimentalisme voor het verleden, het idee van "die goede oude dagen", of dat "vroeger was alles beter". Die definitie is echter door de eeuwen heen veranderd. De Griekse grondbeginselen wijzen op nostos en algos, een wanhopig heimwee... het verlangen om naar huis te gaan. En toen artsen nostalgie voor het eerst identificeerden, concludeerden ze dat de effecten dodelijk konden zijn als het niet onmiddellijk werd behandeld...
Het verhaal begint met een jonge Zwitserse melkmeid die in 1688 van een helling viel. Ze werd naar het ziekenhuis gebracht, bleef enkele dagen bewusteloos, de dokters behandelden haar en haar toestand verbeterde geleidelijk. Maar alles wat ze deed als ze wakker was, was op haar bed zitten, eten en medicijnen weigeren. Het enige dat ze herhaalde was "Ich will Heim", "Ik wil naar huis". Zodra haar ouders haar uit het ziekenhuis haalden en naar huis terugkeerden, was haar herstel volledig.
Die jonge vrouw was een van de eersten die gediagnosticeerd werd met nostalgie, een term bedacht door dokter Johannes Hofer, die de aandoening al had geïdentificeerd bij Zwitserse huurlingen. Die soldaten deelden wanhopig hun verlangen om naar huis te gaan, en bij het presenteren van zijn proefschrift sprak Hofer over nostalgie als een "pathologische vaderlandsliefde", een "intense en gevaarlijke heimwee". Verdriet en depressie, een ziekte van verplaatsing.
Nostalgie, de afstand die doodt
Overtuigd dat gezondheidsexperts er niet genoeg aandacht aan hadden besteed, begon Hofer de belangrijkste symptomen van nostalgie te identificeren: permanente droefheid, fixatie op het thuisland, slaapverlies, "domheid van de geest", lage tolerantie voor grappen of onrecht, krachtverlies, problemen met zien en horen, koorts, verlies van eetlust en weigering om te drinken. Deze laatste punten maakten nostalgie tot een potentieel dodelijke aandoening.
Hofer merkte ook dat de meest getroffenen jongeren en adolescenten waren die naar vreemde landen werden gestuurd. Zijn aanbevelingen omvatten dieetaanpassingen, warme baden, "veranderingen van omstandigheden", buitenoefening en socialisatie, terwijl extremere behandelingen (aderlatingen en purgatieve middelen) voorbehouden waren voor gevorderde gevallen. Als niets werkte, was de enige optie om naar huis terug te keren, maar als de situatie dat niet toeliet (zoals bij militaire dienst of een dienstrol)... konden de gevolgen fataal zijn.
Aanvankelijk bleef nostalgie sterk geassocieerd met Zwitsers grondgebied. Een Duitse dokter gaf de "lucht van de Alpen" de schuld, suggererend dat Zwitsers zo gewend waren aan de atmosfeer van hun thuis dat ze elders niet konden ademen. Een andere specialist, Albrecht von Haller, bracht nostalgie in verband met hoogteverschillen en raadde aan om zieken in torens te plaatsen.
Met het verstrijken van de tijd verdwenen de vermeende grenzen van nostalgie. Het verliet de bergen om zich te vestigen in de Verenigde Staten, Frankrijk en de Europese koloniën. Meer dan 5.000 soldaten werden gediagnosticeerd met nostalgie tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog. De laatste bevestigde dode "door nostalgie" was een Amerikaanse soldaat die vocht aan het westelijk front in 1918, maar toen al keek de wetenschappelijke gemeenschap anders naar nostalgie. Het was opgehouden een dodelijke ziekte te zijn en was een mentale aandoening geworden... maar dat betekent niet dat het geen aandacht verdient.
Bron: History Today
