Formalna definicja nostalgii mówi o sentymencie do przeszłości, o idei „tych dobrych dni” albo że „wszystko było lepsze wcześniej”. Jednak ta definicja zmieniała się na przestrzeni wieków. Jej greckie korzenie wskazują na „nóstos” i „álgos”, czyli rozpaczliwe pragnienie powrotu do domu. A gdy lekarze po raz pierwszy zidentyfikowali nostalgię, uznali, że jej skutki mogą być śmiertelne, jeśli nie zostanie natychmiast leczona.
Historia zaczyna się od młodej szwajcarskiej mleczarki, która w XVII wieku spadła ze zbocza. Trafiła do szpitala, pozostawała nieprzytomna przez kilka dni, lekarze się nią zajmowali i jej stan fizyczny stopniowo się poprawiał. Jednak wszystko, co robiła na jawie, to siedziała na łóżku, odmawiając jedzenia i leków. Jedyne, co powtarzała, to „Ich will Heim” – „Chcę wrócić do domu”. Gdy rodzice zabrali ją ze szpitala i wrócili do domu, jej powrót do zdrowia był całkowity.
Ta młoda kobieta była jedną z pierwszych, u których zdiagnozowano „nostalgię” – termin ukuty przez doktora Johannesa Hofera, który wcześniej zidentyfikował to zaburzenie u szwajcarskich najemników. Ci żołnierze desperacko dzielili się pragnieniem powrotu do domu, a przedstawiając swoją tezę, Hofer mówił o nostalgii jako o „patologicznej miłości patriotycznej”, „intensywnej i niebezpiecznej tęsknocie za domem”. Smutek i depresja – choroba przesiedlenia.
Nostalgia, odległość, która zabija
Przekonany, że eksperci ds. zdrowia nie poświęcili nostalgii wystarczającej uwagi, Hofer zaczął identyfikować główne objawy: permanentny smutek, fiksację na miejscu pochodzenia, utratę snu, „głupotę umysłu”, niską tolerancję na żarty i niesprawiedliwość, utratę sił, problemy ze wzrokiem i słuchem, gorączkę, utratę apetytu i niechęć do napojów. Te ostatnie punkty czyniły z nostalgii stan potencjalnie śmiertelny.
Hofer zauważył również, że najbardziej dotknięci byli młodzi ludzie i nastolatkowie wysyłani do obcych krajów. Wśród jego zaleceń znalazły się zmiany w diecie, ciepłe kąpiele, „zmiany okoliczności”, ćwiczenia na świeżym powietrzu i socjalizacja, a bardziej ekstremalne metody leczenia (upuszczanie krwi i środki przeczyszczające) pozostawiano w zaawansowanych przypadkach. Jeśli nic nie działało, jedyną opcją był powrót do domu, ale jeśli sytuacja na to nie pozwalała (np. bycie członkiem wojska lub pełnienie jakiejś służby)… konsekwencje mogły być śmiertelne.
Początkowo nostalgia była silnie kojarzona z terytorium Szwajcarii. Niemiecki lekarz posunął się nawet do obwiniania „powietrza Alp”, sugerując, że Szwajcarzy są tak przyzwyczajeni do atmosfery swojego domu, że nie mogą oddychać w innych regionach. Inny specjalista, Albrecht von Haller, powiązał nostalgię ze zmianami wysokości i zalecił umieszczanie chorych w wieżach.
Z biegiem czasu hipotetyczne granice nostalgii się rozmyły. Opuściła góry i przeniosła się do Stanów Zjednoczonych, Francji i europejskich kolonii. Ponad 5000 żołnierzy zdiagnozowano z nostalgią podczas wojny secesyjnej. Ostatnim potwierdzonym zmarłym „z nostalgii” był amerykański żołnierz walczący na froncie zachodnim w 1918 roku, ale już wtedy społeczność naukowa postrzegała nostalgię inaczej. Przestała być śmiertelną chorobą, a stała się stanem umysłu… jednak to nie znaczy, że nie zasługuje na naszą uwagę.
Źródło: History Today
