De telefoon is en blijft een van de belangrijkste communicatiemiddelen ooit uitgevonden, en het enorme potentieel opende uiteraard de deur voor zowel legitieme bedrijven als allerlei soorten oplichting en trucs. Het doel is altijd hetzelfde: een extraatje binnenhalen of een duur product gratis krijgen. Televisie en computers hebben de telefoon voor allerlei kwalijke doeleinden gebruikt en misbruikt, en als we goed kijken, zien we dat die trend nog steeds bestaat, hoewel ze inmiddels volledig is veranderd.
De eerste telefoonfraudes
Hier is een overzicht van de bekendste voorbeelden, inclusief de cd's van een bepaald bedrijf die, hoewel legaal, ons pijn lieten lijden. Er was eens... in de laatste jaren van de jaren vijftig. Hoewel het patent dat aan Alexander Graham Bell voor de telefoon werd verleend dateert uit 1876, was de telefoon in de jaren vijftig nog meer een luxe dan een basisdienst. Ontelbare voorbeelden in boeken en films laten zien hoe iemand naar de “dorpswinkel” of de boerderij van een verre buur moest gaan om te bellen.
Maar afgezien van fictie, ergens in 1957 was er een achtjarige jongen genaamd Josef Carl Engressia Jr., die blind geboren werd. Op vierjarige leeftijd raakte Engressia gefascineerd door telefoons. Op vijfjarige leeftijd ontdekte hij dat hij nummers kon kiezen door “te tikken” op de haakschakelaar bij telefoons waarvan de kiesschijf was beschermd of onbruikbaar was gemaakt.
Maar Engressia had een absoluut gehoor, en op zevenjarige leeftijd ontdekte hij dat hij door te fluiten op een bepaalde toon (2600 Hz) de automatische schakelaars van Bell kon activeren, en na uitgebreide verkenning van het systeem een manier kon vinden om gratis telefoongesprekken te voeren. Een buitengewoon genie, getekend door zijn blindheid en het misbruik dat hij als kind had ondergaan. Engressia (die wettelijk de naam “Joybubbles” aannam) veranderde de geschiedenis van de telefonie, en andere IT-titanen zoals Steve Wozniak lieten zich door hem inspireren.
Het fenomeen van “phreaking” en de geboorte van de beroemde “gekleurde dozen” waren misschien wel de oorspronkelijke reden waarom telefoonmaatschappijen hun nucleaire silo's openden en iedereen die dit op de een of andere manier beoefende, gingen opsporen. Engressia, de beroemde Captain Crunch (Joe Drapper) met het fluitje uit de graankorrel, en vele andere experts uit die tijd werden gearresteerd en veroordeeld voor fraude in de telecommunicatie, ongeacht het feit dat ze het systeem “verkenden” en niet “uitbuitten”.
Voor de bedrijven waren ze gratis telefoongesprekken aan het voeren, dus “stal” men telefoontijd, terwijl het in werkelijkheid de kwetsbaarheden van een zogenaamd veilig systeem waren die dit mogelijk maakten. Tegelijkertijd werden ook veel minder scrupuleuze personen opgepakt die met deze kennis een ware ravage aanrichtten. Maar Joybubbles? Hij wilde gewoon voor Bell werken, niet het bedrijf ruïneren.
Premium nummers
Natuurlijk ging telefoonfraude veel verder en bleef het niet beperkt tot de technologische kant van de zaak. De aanbieding van “speciale diensten” via “premium nummers” bestaat al tientallen jaren. Televisieprogramma's, oud en nieuw, hebben gebruikgemaakt van dit soort nummers om winst te maken uit de gesprekken. Hoewel premium nummers technisch gezien legaal zijn, is de manier waarop ze zijn gebruikt twijfelachtig.
Er zijn gevallen gemeld uit de jaren tachtig waarin sommige tv-commercials de allerkleinsten verleidden om “te spelen” met de telefoon, door hen te vertellen dat ze een nummer moesten draaien om te beginnen. Zo kregen nietsvermoedende ouders astronomisch hoge telefoonrekeningen, en dat allemaal omdat er geen beperkingen waren op dit soort nummers. Zelfs een aflevering van The Simpsons laat dit zien, wanneer Lisa problemen heeft met de “hotline” van Corey.
Dial-up fraude
Zoals sommigen zich kunnen voorstellen, was de ontmoeting tussen telefoonlijnen en computers onvermijdelijk. De technische geschiedenis van modems gaat terug tot 1920, maar de echte “explosie” kwam met de “Smartmodem” die in 1981 werd geïntroduceerd, hetzelfde jaar waarin, bij toeval (of misschien ook niet), de IBM PC verscheen. Het ontwerp werd verbeterd, de snelheid werd opgevoerd, er was zelfs een protocoloorlog (K56Flex versus X2), en uiteindelijk kwam er internetverbinding via “dial-up”-diensten. Herinner je je dit nog? Dat geluid begeleidde ons jarenlang, maar zo werden we ook geconfronteerd met de beruchte “dialers”. Een “dialer” of “kiesser” is niets meer dan een apparaat dat is ontworpen om automatisch nummers te draaien.
We hebben een goed voorbeeld gezien in de film WarGames, en er is nog een uitstekende aflevering van The Simpsons waarin Homer een van deze meedogenloze machines in handen krijgt en een ware telemarketingfraude begint, een andere variant van telefoonfraude. Maar op computervlak werd de “dialer” een heel vervelende vorm van malware. De dialer deed zich voor als een beveiligingsprogramma of een zogenaamde “gratis service”.
Door toegang te aanvaarden, stelde de gebruiker zijn systeem bloot aan de installatie van een kwaadaardig programma dat automatisch een telefoonverbinding naar een duur premium nummer als standaard instelde, en er waren zelfs exemplaren die het geluid van de modem uitschakelden om hun externe verbinding te verbergen. Een computer kon urenlang verbonden zijn met een premium nummer “en” een interlokaal nummer, waardoor het bedrag op de telefoonrekening de enige tastbare aanwijzing was dat er iets mis was met de verbinding. Dialers bleken zeer hardnekkige beestjes te zijn.
De storm genaamd America On-Line
Hoewel dit niet onder telefoonfraude valt, was het een gebeurtenis die het geduld van miljoenen gebruikers op de proef stelde, en de definitie van “commercieel misbruik”. De nachtmerrie eindigde in 2006, maar daarvoor overspoelden floppydisks in het begin (rond juli 1993) en later cd's de brievenbussen, kranten, winkels en eigenlijk elke plek waar ze konden worden aangeboden.
Persoonlijk herinner ik me dat winkels in witgoed die net begonnen waren met het aanbieden van computers, een soort stand neerzetten waar mensen de cd's naar eigen goeddunken konden meenemen. Met de belofte van tientallen, honderden, zelfs duizenden uren gratis internet, veroverden de cd's van America On-Line de hele wereld. Officiële bronnen erkennen dat op een bepaald moment de helft van de wereldwijde productie van optische schijven eindigde met het logo van America On-Line op het oppervlak.
De problemen waren in feite tweeledig: mensen begrepen het concept “gratis” verkeerd, en de software op die cd's was echt rotzooi. Bij het lezen van “1000 uur gratis internet” namen niet weinigen aan dat verbinding maken “niets kostte”, terwijl in werkelijkheid alleen de internettoegang gratis was, niet het telefoongesprek. Wat de software betreft, tja... ik kan alleen maar zeggen dat mijn technische onderhoudswerk, voordat ik voor NeoTeo en andere media schreef, neerkwam op het herstellen van tientallen computers die waren teruggebracht tot een armzalige digitale massa van “niets”, door de eigen dialer die AOL op die cd's had gezet.
Het meest verontrustende? Het was een perfect geplande campagne. Steve Case, voormalig CEO van America On-Line in die tijd, vertelde op Quora dat het in de jaren negentig de bedoeling was om tot tien procent van de winst uit te geven aan de gemiddelde duur van een abonnement. Die duur was ongeveer vijfentwintig maanden, wat neerkwam op zo'n 350 dollar winst, dus America On-Line berekende dat het ongeveer 35 dollar per potentiële klant zou uitgeven. Jan Brandt, een andere ex-CEO, gaf een getal: 300 miljoen dollar, waarvan we aannemen dat dit alleen voor de Verenigde Staten is. Het aantal cd's? Daar zijn officieel geen gegevens over, maar sommige schattingen komen op meer dan een miljard schijven.
Mobiel en de neo-fraude
Met de komst van breedband is de effectiviteit van de dialer als fraudemiddel beperkt tot systemen die nog steeds afhankelijk zijn van een telefoonverbinding om toegang te krijgen tot het web. Wat er nog rest van “draaien” in ADSL is alleen het woord (omdat het meer een “inloggen” is), terwijl de kabelmodem daar niets mee te maken heeft. Maar met de opkomst van mobiele telefonie zijn ook de vormen van oplichting aangepast. Wie is er niet een advertentie tegengekomen die aanbiedt om gedichten, liefdesadvies, naaktfoto's van beroemdheden en nog veel meer naar je mobiel te sturen, gewoon door een berichtje te sturen?
Deze “diensten” werken heel vergelijkbaar met premium nummers, met het verschil dat ze de prijs van berichten wijzigen (ver boven het nominale tarief). Wanneer de gebruiker het bedrog ontdekt, blijft hij berichten sturen om zich af te melden, waardoor hij de oplichterij voedt en snel zijn tegoed verbruikt. Ik ben getuige geweest van verschillende gevallen waarin mensen gedwongen werden hun mobiele nummer op te zeggen en te vervangen door een ander nummer, vanwege dit soort verschrikkingen.
Al geruime tijd is er een trend van afname van het aantal conventionele telefoonlijnen, ten gunste van mobiele telefonie en IP-telefonie. De technologie verandert, maar hetzelfde zal gebeuren met oplichting en bedrog. Er zit niets anders op dan alert te blijven, en dat geldt ook voor iedereen die zich wil onderdompelen in de geest van die telefoniepioniers en wil uitzoeken hoe het systeem werkt. De bedrijven zijn meedogenloos geworden en kunnen veel verstoringen aan een lijn detecteren. Het maakt niet uit aan welke kant van de reling je staat, wees voorzichtig.
