De gemiddelde aanbevolen dieselprijs in Nederland bedroeg op 16 september 2026 €2,777 per liter. De stijging van dieselprijzen draait daarbij niet alleen om de prijs van ruwe olie: de beschikbare raffinagecapaciteit, voorraden, export en transport van geraffineerde brandstoffen bepalen hoeveel diesel uiteindelijk op de markt komt.
Diesel kan stijgen zonder recordprijs voor ruwe olie
Diesel is geen ruwe grondstof maar een eindproduct. Tussen een vat ruwe olie en de brandstof aan de pomp staan raffinaderijen, opslaglocaties en handelsroutes. Als ergens in die keten capaciteit wegvalt terwijl de vraag naar diesel hoog blijft, kan de prijs van het eindproduct veel sneller oplopen dan die van ruwe olie.
Dat verschil is zichtbaar in de Amerikaanse termijnmarkt. Een door het American Petroleum Institute gepubliceerde index zette dieseltermijncontracten eind augustus op 102% van hun niveau op 1 januari 2026, terwijl WTI-ruweoliecontracten op 48% stonden. Het gaat om twee termijnmarktreferenties, niet om een vergelijking tussen twee pompprijzen, maar de divergentie maakt de spanning tussen ruwe olie en geraffineerde diesel duidelijk.
Wat is de crack spread?
De crack spread is het verschil tussen de waarde van geraffineerde producten, zoals diesel, en de kosten van de ruwe olie die daarvoor wordt gebruikt. Voor raffinaderijen is het een belangrijke indicator van de brutomarge. Een grotere spread betekent dat geraffineerde brandstoffen relatief duur zijn ten opzichte van de grondstof.
Volgens de Amerikaanse Energy Information Administration (EIA) zou de gemiddelde Amerikaanse diesel-crackspread van augustus tot en met november 2026 boven $2 per gallon blijven. De EIA verwacht daarna een daling richting medio 2027, maar die ontwikkeling hangt samen met herstel van raffinage-export en scheepvaart door het Midden-Oosten.
De markt krijgt dus niet automatisch meer diesel wanneer er meer ruwe olie wordt geproduceerd. De olie moet eerst door beschikbare raffinage-installaties worden verwerkt tot een product dat kan worden opgeslagen, vervoerd en verkocht.
Het knelpunt zit bij raffinaderijen en voorraden
Patrick De Haan zei dat Amerikaanse raffinaderijen ongeveer 98% van hun capaciteit benutten en dat dit het hoogste niveau sinds 1999 zou zijn. Bij zo’n bezettingsgraad is er weinig ruimte om een plotseling tekort snel op te vangen. Nieuwe raffinagecapaciteit bouwen of bestaande installaties aanzienlijk uitbreiden is bovendien geen snelle ingreep.
De EIA verwacht dat de Amerikaanse voorraden van destillaten — de productgroep waartoe diesel behoort — in september 2026 onder 100 miljoen vaten zakken. Volgens dezelfde prognose blijven ze tot het einde van 2026 en gedurende het grootste deel van 2027 onder het laagste niveau van de periode 2021–2025.
Daar komen seizoensgebonden onderhoudswerkzaamheden, een hogere vraag vanuit de landbouw en sterke Amerikaanse export bij. De Amerikaanse netto-export van destillaten lag volgens de EIA sinds februari 2026 elke maand op of dicht bij het hoogste niveau van de afgelopen vijf jaar. Export vergroot de internationale beschikbaarheid, maar laat tegelijk minder product over voor de binnenlandse markt.
Weekprijs en jaarprognose zijn verschillende metingen
De Amerikaanse prijsgegevens laten zien waarom een actuele pompprijs niet één op één met een jaarprognose kan worden vergeleken:
| Periode | Meting | Waarde | Voorwaarde of status |
| Week van 14 september 2026 | Amerikaanse gemiddelde verkoopprijs voor diesel | $6,285 per gallon | Wekelijkse prijs |
| 2026 | Amerikaanse gemiddelde verkoopprijs voor diesel | $5,07 per gallon | Jaarprognose van de EIA |
| 2027 | Amerikaanse gemiddelde verkoopprijs voor diesel | $4,40 per gallon | Prognose bij herstel van raffinage-export en scheepvaart |
De weekprijs van $6,285 ligt dus boven de verwachte gemiddelde prijs voor heel 2026. Dat is geen tegenspraak: een jaarprognose bevat ook eerdere en latere maanden met andere marktcondities.
Waarom je dit ook buiten het tankstation merkt
Diesel is een belangrijke brandstof voor vrachtvervoer, landbouw en zwaar materieel. Een hogere dieselprijs raakt daardoor niet alleen automobilisten die een dieselauto rijden. Transporteurs krijgen hogere brandstofkosten, waarna die kosten kunnen doorwerken in voedsel, bouwmaterialen, leveringen en andere goederen.
Een concreet voorbeeld komt uit het Amerikaanse transport van groente en fruit: de kosten voor een vrachtlading stegen van $5.000 een jaar eerder naar $9.000 in de meest recente periode van zeven dagen die werd gemeld. Nado Gonzalez van River City Produce zei dat bedrijven steeds meer kosten aan hun eindbedrag moeten toevoegen omdat de stijging wordt doorberekend.
Voor Nederlandse consumenten is de precieze pompprijs afhankelijk van de eigen markt, belastingen, distributiekosten en lokale concurrentie. De Nederlandse adviesprijs van €2,777 per liter op 16 september laat wel zien hoe hoog de druk op de Europese dieselmarkt op dat moment was. De onderliggende economische keten blijft dezelfde: minder beschikbare raffinagecapaciteit en lagere voorraden maken het moeilijker om snel extra diesel op de markt te brengen.
Wat kan de druk op dieselprijzen verlichten?
In het basisscenario van de EIA daalt de gemiddelde Amerikaanse dieselprijs van $5,07 per gallon in 2026 naar $4,40 in 2027. Dat scenario is gekoppeld aan herstel van raffinage-export en tankertransport door het Midden-Oosten. Als die routes of raffinaderijen langer verstoord blijven, houdt de markt volgens de EIA rekening met een hoger prijsniveau.
De ontwikkeling hangt daarmee minder af van één nieuwe bron van ruwe olie dan van de vraag of raffinaderijen, voorraden en internationale transportstromen weer voldoende ruimte krijgen.
