Jeśli zapytam cię, co jadłeś dziś na lunch albo jaki był ostatni serial, który oglądałeś, najprawdopodobniej zbudujesz w umyśle obraz obu tych wydarzeń. To naturalny proces, niektórzy wręcz nazwaliby go nieuniknionym… ale są ludzie, którzy nie potrafią tego zrobić. Tak zwane „oko umysłu” po prostu tam nie istnieje. Ten szczególny stan znany jest jako afantazja, a jej pierwszy opis sięga końca XIX wieku, choć dzięki lepszej komunikacji między specjalistami a pacjentami odkrywamy, że osób z „ślepym umysłem” jest na świecie całkiem sporo…
Uderzająca obecność pięknej aktorki, najlepsza scena ze słynnego filmu, boisko twojej podstawówki, ten wspaniały talerz spaghetti z sosem bolońskim, który pochłonąłeś w weekend, sierść twojego zwierzaka, twarze członków rodziny. Na te słowa umysł wylatuje z prędkością światła, szukając i tworząc obrazy. To samo dzieje się, gdy słuchasz anegdoty, czytasz książkę, albo słuchasz piosenki!. Sceny przeżyte w przeszłości lub stworzone czystą wyobraźnią. W taki czy inny sposób są tam, w twoim umyśle.
A teraz… wyobraź sobie przez chwilę, że nie potrafisz tego zrobić. W głowie nie tworzy się żaden obraz. Nie ma twarzy, kolorów ani faktur. Słynne „oko umysłu”… jest ślepe. To nie wymysł: wiele osób ma ten stan, znany jako „afantazja”. Pierwsza formalna analiza tego stanu została opublikowana pod koniec XIX wieku przez socjologa, wynalazcę i statystyka Sir Francisa Galtona, ale pozostała w względnym mroku, aż w 2005 roku pojawił się pewien przypadek.
Przypadek MX
Pewien 65-letni mężczyzna, identyfikowany tylko jako „MX”, odwiedził profesora i neurologa Adama Zemana ze Szkoły Medycznej Uniwersytetu w Exeter. Po drobnym zabiegu chirurgicznym mężczyzna zdał sobie sprawę, że nie potrafi już tworzyć obrazów w swoim umyśle. MX był w dobrym stanie zdrowia, a jego pamięć była solidna jak na jego wiek, ale obrazy zniknęły.
Z biegiem lat wyszło na jaw ponad wszelką wątpliwość, że „MX” nie był sam. Jednym z najbardziej znaczących przypadków jest Blake Ross, jeden z pierwotnych twórców Firefoksa, który w 2016 roku opublikował znakomity artykuł opisujący jego uczucia i trudności związane z życiem z afantazją. Nie potrafi wizualizować twarzy ani przypomnieć sobie głosu (co pokazuje, że afantazja może obejmować również inne zmysły), ma trudności z rysowaniem i podążaniem za wskazówkami, ale jednocześnie nie przeszkadza mu to w pisaniu fikcji ani graniu na pianinie.
Jak sprawdzić, czy masz afantazję?
A zatem… czy sądzisz, że masz afantazję? Jest sposób, aby się tego dowiedzieć: tak zwany „Kwestionariusz Żywości” opracowany przez brytyjskiego psychologa Davida Marksa w 1973 roku to dobry punkt wyjścia do oceny jakości obrazów tworzonych przez nasze oko umysłu. Jedynym ograniczeniem w dostępie do kwestionariusza jest to, że musimy założyć konto na oficjalnej stronie aphantasia.com, co jest logiczne, jeśli weźmiemy pod uwagę, że chodzi o zdobycie większej ilości informacji na temat tego ciekawego stanu.
Afantazja w Wikipedii: Kliknij tutaj
Kwestionariusz żywości: Kliknij tutaj
