Op het eerste gezicht is het slechts een van de vele functies die Facebook biedt: afhankelijk van de gedeelde informatie doet "Mensen die je misschien kent" suggesties van profielen om aan je contactenlijst toe te voegen. Maar die "gedeelde informatie" is slechts het topje van de ijsberg. De waarheid is dat je als gebruiker van het sociale netwerk een verborgen profiel hebt, opgebouwd uit de gegevens die andere gebruikers over jou hebben verstrekt. En het ergste? Je kunt niet zien of bewerken wat er in dat profiel staat, en er is geen manier om het uit te schakelen.
Er zijn dagen dat Facebook in een crisis lijkt te verkeren en om extra informatie vraagt om mijn profiel compleet te maken. De stad waar ik woon en mijn mobiele nummer zijn de meest voorkomende verzoeken. Ik heb ze altijd geweigerd, simpelweg omdat Facebook die informatie al heeft. Het IP-adres van mijn verbinding geeft het sociale netwerk een redelijk goed beeld van mijn locatie, en wat mijn telefoon betreft, nou... waarschijnlijk heeft een van mijn contacten die gegevens per ongeluk gedeeld. Dat brengt ons bij de sectie "Mensen die je misschien kent". De eerste contacten die in die lijst verschijnen zijn meestal degenen met gemeenschappelijke vrienden, maar de rest... waar komt die vandaan? Wat voor verwerking doet Facebook op de achtergrond?
Hoe werkt "Mensen die je misschien kent"?
Om de functie "Mensen die je misschien kent" beter te begrijpen, is het nodig om enkele anekdotes op het web te bekijken, variërend van duistere gevallen zoals het klassieke "Facebook stelde mijn gewelddadige ex-vriend voor als vriend", tot twee patiënten die elkaar werden aanbevolen omdat ze dezelfde psychiater hadden. Het sociale netwerk staat bekend om het maken van fouten, maar wat hier beangstigend is, is het mechanisme. Suggesties die in eerste instantie geen zin lijken te hebben, worden ondersteund door een angstaanjagende hoeveelheid gegevens die een verborgen profiel of 'shadow profile' vormen. Die gegevens zijn gebaseerd op zaken als contactinformatie die we nooit hebben verstrekt en e-mailadressen die we nooit hebben gedeeld... maar onze contacten wel, en daar ligt de sleutel.
Kort gezegd: als een gebruiker jouw contactgegevens heeft (telefoon, adres, e-mail) en besluit die met Facebook te delen, wordt elke andere persoon die hetzelfde heeft gedaan en vergelijkbare informatie heeft, hieraan gekoppeld. Hoe gebeurt dit precies? Eigenlijk is een van de eerste aanbevelingen van Facebook 'vrienden zoeken', en nodigt het ons uit om contacten te importeren door inloggegevens van andere diensten in te voeren (Gmail, Yahoo, Outlook). De sectie 'Vrienden zoeken' verandert van uiterlijk afhankelijk van het platform dat we gebruiken, maar de functie is hetzelfde. Als we op de link 'hoe het werkt' klikken, legt Facebook uit dat het "contacten van ons apparaat importeert en bewaart" op hun servers om "anderen te helpen mensen te zoeken of om vriendschapssuggesties voor jou en anderen te genereren". Facebook waarschuwt dat professionele contacten kunnen worden geïmporteerd, maar vriendschapsverzoeken mogen alleen naar persoonlijke contacten worden gestuurd.
Het verborgen profiel
Het probleem is dat we te maken hebben met een typisch geval van "doe wat ik zeg, maar niet wat ik doe", want Facebook zal al die informatie gebruiken om ons verborgen profiel en dat van andere contacten uit te breiden en suggesties te doen. De verantwoordelijken van het sociale netwerk verwerpen de term 'shadow profile' vanwege de negatieve toon, maar als het aan hen lag, zouden we nooit van het bestaan ervan weten. De verborgen profielen kwamen in 2013 aan het licht toen een gebruiker zijn interne bestand downloadde, dat ook de publieke 'en' verborgen gegevens van zijn vrienden bevatte. Facebook noemde het een bug, maar de geest was uit de fles en kwam nooit meer terug. Technisch gezien kunnen gebruikers van Instagram en WhatsApp (beide diensten onder de vleugels van Facebook) ook contacten importeren naar de betreffende apps, maar woordvoerders verzekeren dat "Mensen die je misschien kent" alleen gegevens gebruikt van Facebook en Facebook Messenger.
Alles lijkt erop te wijzen dat de informatie in de verborgen profielen geen vervaldatum heeft. Het maakt niet uit hoe ver weg of toevallig de link is: als iemand ooit zijn contacten met Facebook heeft gedeeld en jij stond erbij, ben je nu onderdeel van het pakket. Vermenigvuldig dat met honderden contacten gemiddeld, en het is zeer waarschijnlijk dat het sociale netwerk alles weet wat het over jou moet weten, inclusief bijnamen, andere sociale profielen en meer. Dit brengt ons direct bij de valkuil: je hebt geen toegang tot die informatie... omdat die in de eerste plaats niet van jou is. Die is door andere gebruikers op de servers van Facebook gezet. Dat ontneemt ons de mogelijkheid om de informatie te beheren, bewerken of verwijderen "om privacyredenen". De interconnectiviteit is zo krachtig dat de beroemde zes graden van scheiding slechts drieënhalf zijn binnen het sociale netwerk.
De verborgen profielen kunnen niet worden uitgeschakeld en er is geen opt-out. Het enige dat Facebook toestaat, is het blokkeren van de zoekopdracht naar ons profiel via e-mailadressen of telefoonnummers in het gedeelte Privacy. En het invullen van openbare profielen met valse informatie heeft een beperkt effect, omdat Facebook maar één gebruiker nodig heeft die bereid is zijn contactinformatie te delen, en wij in dat adresboek staan.
