Zoek een wereldkaart. Open Google Maps als je er geen bij de hand hebt. Het is een bekend ontwerp en je kent de belangrijkste details wel. Groenland is zo groot als Afrika, en de omvang van Alaska is vergelijkbaar met die van Brazilië, toch? Nee, beide beweringen zijn onjuist. Wat je ziet is het effect van de Mercatorprojectie, bedacht door de cartograaf Gerardus Mercator. De Mercatorprojectie heeft het probleem dat het landmassa vervormt naarmate je dichter bij de polen komt, wat tot nogal opvallende fouten leidt...
De vervorming van de Mercatorprojectie
Het reproduceren van driedimensionale objecten op een tweedimensionaal vlak is nooit zonder problemen, maar dit gaat veel verder. Om op de eerdere vraag terug te komen: Brazilië is bijna vijf keer zo groot als Alaska, en Groenland heeft een oppervlakte die 14 keer kleiner is dan die van Afrika. Een andere zeer bruikbare manier om de vervormingen in de Mercatorprojectie te detecteren en visualiseren is door de zogenaamde Tissot-indicatrix toe te passen, geïntroduceerd door de Franse cartograaf Nicolas Auguste Tissot.
Waarom gebruiken we nog steeds Mercator?
Dus waarom gebruiken we Mercator als het zo onnauwkeurig is? Hoewel de projectie moeite heeft om de grootte te behouden, doet het goed werk bij het behouden van richtingen (dat was tenslotte het doel van Gerardus), wat erg nuttig is voor navigatie. De prevalentie van Mercator als “het” kaartbeeld is door de jaren heen onderwerp geweest van vele discussies en controverses. Bijna alle nieuwe projecties werden gepresenteerd als “de definitieve vervanging” voor Mercator, maar de experts bereikten nooit overeenstemming, en de astrofysicus John Quincy Stewart vergeleek de zoektocht naar de perfecte projectie met “proberen pi af te ronden”.
Andere projecties
Welke andere projecties zijn er? Waar beginnen we? Een van de bekendste is de Robinson-projectie, die in 1988 door de National Geographic Society werd aangenomen als vervanging van de Van der Grinten-projectie. Die verandering duurde slechts tien jaar, want in 1998 besloot de vereniging te kiezen voor de Winkel-Tripel-projectie. De Dymaxion-projectie lijkt gemaakt door iemand die heel boos was en een schaar in de hand had, de “Waterman-vlinder” is bijna een blad uit de Rorschach-test, en de Gall-Peters-projectie zorgde voor chaos met het idee van “cartografisch imperialisme”. Zelfs xkcd kon het niet weerstaan.
