Eksperyment Calhouna – od gryzoniowej utopii do absolutnego koszmaru

Jaka byłaby „doskonałość” dla grupy myszy? Będąc ssakami takimi jak my, nietrudno ustalić podstawowe parametry: bezpieczna i czysta przestrzeń, pod dostatkiem jedzenia i wody, brak naturalnych drapieżników i kontrola chorób. Badacz John B. Calhoun zapewnił im dokładnie to w serii eksperymentów rozpoczętych w 1947 roku. Jedynym czynnikiem ograniczającym rozwój myszy była fizyczna przestrzeń, a mimo wszystkich początkowych zalet, zakończyły one w całkowitym załamaniu. Dlaczego?

Przeludnienie i katastrofa malthusowska

Katastrofa malthusowska, Soylent Green, Thanos pstrykający palcami. Nie pierwszy raz eksplorujemy koncepcję przeludnienia w różnych warunkach. Idea niepokojącej przyszłości, bez jedzenia i bezpiecznej wody, i uwięzieni w ciągłej wojnie o przestrzeń i podstawowe zasoby. Nigdy nie została całkowicie porzucona. Niektórzy wierzą, że ta przyszłość jest nieunikniona. Inni, że wciąż mamy czas na naprawę kursu, a są i tacy, którzy myślą, że nigdy nie nastąpi.

Eksperymenty Calhouna

Te różnice prowadzą nas do dalszych badań, ale badania nad przeludnieniem nie są niczym nowym. Najbardziej zaawansowane przeprowadzono między końcem lat 40. a początkiem lat 70. XX wieku i mają one wspólne imię: John B. Calhoun, ojciec „drenażu behawioralnego”, terminu, który rozwinął w latach 1958–1962, po przeprowadzeniu eksperymentów z norweskimi szczurami.

https://www.youtube.com/embed/0Z760XNy4VM

Eksperymenty te opierały się na „utopiach”, zamkniętych przestrzeniach o wirtualnie idealnych warunkach do rozmnażania i reprodukcji gryzoni. Jedzenie i woda bez ograniczeń były gwarantowane, podobnie jak materiał do budowy gniazd, brak drapieżników (kotów, sów itp.) oraz kontrola chorób. Najsłynniejszy z tych eksperymentów, nazwany „Wszechświat 25”, tylko potwierdził wszystko, co Calhoun widział do tej pory.

Wszechświat 25

Wszechświat 25 rozpoczął się od zaledwie ośmiu myszy, czterech samców i czterech samic. Do 560 dnia eksperymentu populacja osiągnęła 2200 osobników. Od tego momentu los Wszechświata 25 był przesądzony. Jedyne przeznaczenie dla jego mieszkańców to wyginięcie, mimo że maksymalna pojemność wszechświata szacowana była na 3000. Każdą chwilę życia spędzali w towarzystwie innych myszy. Niewiele samic było w stanie donosić ciąże, a większość zdawała się zapominać o swoim potomstwie, porzuconym w połowie drogi.

Nieliczne izolowane przestrzenie, które pozostały, były domem dla grupy myszy, którą Calhoun nazwał „pięknymi”. Pilnowane przez samca alfa, samice i nieliczne obecne samce porzuciły wszelkie pragnienia kopulacji, walki czy rywalizacji. Po prostu ograniczały się do jedzenia, spania i pielęgnacji sierści. Te „piękne” zdołały uniknąć śmierci i szaleństwa w innych regionach Wszechświata 25, ale ceną było utrata wszelkich podstawowych zachowań społecznych. Jak powiedział sam Calhoun, stworzenia niemal autystyczne, z martwym duchem.

Wszechświat 25 wciąż przyciąga naszą uwagę nawet po tylu latach, ale wnioski od tego czasu się zmieniły. Na początku był to dobitny przykład koszmaru malthusowskiego, pożywki dla „drenażu behawioralnego”, który nieuchronnie prowadzi do upadku społeczeństwa. Jednak nowsze badania proponują inny rodzaj wniosku.

Nowe interpretacje

Przestrzenie dla myszy w każdym z dostępnych korytarzy miały jedno wejście i wyjście, czyli były to pozycje bardzo łatwe do obrony. Najbardziej terytorialne samce zdołały w ten sposób zmniejszyć liczbę osobników w każdej przestrzeni („piękne”, które pozostawały odizolowane), powodując przeludnienie w pozostałej części Wszechświata 25. Innymi słowy, problemem nie byłoby przeludnienie, ale awaria w dystrybucji zasobów.

Wreszcie istnieje trzecie stanowisko. Inny badacz, Jonathan Freedman, skupił swoje wysiłki na uczniach szkół średnich i studentach, a jego wniosek jest taki, że załamanie nie jest związane z zagęszczeniem, ale z nadmiarem interakcji społecznych. Nie wszystkie myszy Calhouna skończyły jako szalone lub agresywne, a kluczem było to, że udało im się odizolować od reszty...