Lody to jeden z najbardziej uniwersalnych przysmaków. Niezależnie od miejsca, klimatu czy pory dnia, to niezwykle wszechstronny wynalazek, który potrafi dostosować się do wszystkiego. Ze względu na konieczność chłodzenia, wersja lodów, którą znamy dzisiaj, jest stosunkowo nowoczesnym tworem, ale prawda jest taka, że nasi przodkowie eksperymentowali z zimnem i słodyczą przez tysiące lat, niekiedy pokonując ogromne odległości.
Duże czy małe. Na bazie kremu lub wody. Ze świeżymi lub suszonymi owocami. Sosy, miód, a nawet odrobina alkoholu. Lody są magiczne – co do tego nie mamy wątpliwości. Każdy region ma swój specjalny sposób ich przyrządzania, a kiedy ktoś twierdzi, że robi „najlepsze lody”, to niemal wypowiedzenie wojny. Ale jest coś bardziej intensywnego niż naturalna rywalizacja – próba ustalenia ich pochodzenia. Podobnie jak w przypadku wielu innych potraw, czas zniszczył zapisy i zatrzeł historie, jednak niektóre pojedyncze wzmianki przetrwały.
Starożytne początki
Jedna z najstarszych wzmianek przenosi nas do starożytnej Grecji, około 500 lat przed naszą erą. Hipokrates, ojciec medycyny, zalecał swoim pacjentom jedzenie lodu dla poprawy samopoczucia, a Aleksander Wielki lubił jeść mieszankę lodu lub śniegu z miodem i nektarem.
Jednak jeden z najbardziej solidnych dowodów pochodzi z Persji. 400 lat przed naszą erą opracowano tam ciekawą kombinację lodu, wody różanej i starożytnej wersji tego, co dziś znamy jako makaron vermicelli, z dodatkiem owoców i szafranu. Jej współczesnym odpowiednikiem jest faloodeh, który zachował makaron i wodę różaną. Jeśli szukamy „żywego przodka” lodów, to prawdopodobnie właśnie on.
Chiny i Rzym – różne drogi do celu
Po drugiej stronie planety Chińczycy pracowali nad własnymi mrożonymi deserami, których podstawą była mieszanka ryżu i mleka. Pojemniki chłodzono śniegiem i saletrą, aby obniżyć punkt zamarzania, ale niektórzy eksperci w to wątpią i twierdzą, że zastosowanie śniegu i saletry odkryto tysiące lat później. W starożytnym Rzymie cesarz Neron nakazał częste sprowadzanie śniegu z gór, aby jeść go z owocami, podczas gdy reszta rzymskich możnych używała go do schładzania wina.
Kulfi – indyjski przysmak
Innym wariantem, który możemy znaleźć i cieszyć się nim do dziś, jest kulfi. Jego korzenie sięgają Imperium Mogołów w XVI wieku, a w najbardziej tradycyjnej wersji łączy mleko zagęszczone, szafran i pistacje. Ponownie pojawia się tu połączenie „śnieg-saletra”. Historie głoszą, że Mogołowie transportowali lód i śnieg z Himalajów ponad 800 kilometrów, czy to wozami, łodziami, czy pieszo. Zasadnicza różnica polega na tym, że kulfi nie jest ubijane, a jego gęstość sprawia, że dłużej utrzymuje chłód.
Mit Marco Polo i narodziny europejskich lodów
Jeśli chodzi o europejski „debiut”, wielu historyków uważa, że słynna opowieść o Marco Polo przywożącym lody z Chin do Włoch, a potem o Katarzynie Medycejskiej robiącej to samo we Francji z pomocą elitarnych włoskich kucharzy, jest mitem. Dostępne dowody są bardzo ubogie i często sprzeczne. Jednak powtarza się jedno nazwisko: Francesco Procopio dei Coltelli, „ojciec gelato”, sycylijski rybak i kucharz, który w XVII wieku otworzył najstarszą kawiarnię w Paryżu – Café Procope. To tam udoskonalił jedną z pierwszych maszyn do robienia lodów, a wybuchowe połączenie kawy i lodów przyciągnęło najbystrzejsze umysły ostatnich 300 lat. Café Procope działa do dziś.
Lody podbijają Europę i Amerykę
Lody zaczęły zyskiwać popularność w całej Europie nie tylko dzięki swojej sławie, ale również dzięki literaturze. Pierwszy przepis na „lody smakowe” we Francji powstał przed otwarciem Café Procope, a w Anglii jedna z najstarszych publikacji pochodzi z XVIII wieku. Mówi się, że to kwakrzy przywieźli lody do Stanów Zjednoczonych, a co najmniej trzech amerykańskich prezydentów było ich zapalonymi konsumentami. Istnieje relacja, według której George Washington wydał 200 dolarów w jeden dzień (ponad pięć tysięcy dolarów po uwzględnieniu inflacji). W XIX wieku lody uczyniły ogromny skok jakościowy i dostępności, napędzany postępem w chłodnictwie. Kolejną postacią, którą musimy wspomnieć, jest Agnes Marshall, „Królowa Lodów”. W drugiej połowie XIX wieku opatentowała maszynę do lodów, a jej książki kucharskie dosłownie podbiły wiktoriańską Anglię, zwłaszcza przepisem na „rożki z kremem”. Posunęła się nawet do sugerowania użycia ciekłego azotu do przyrządzania lodów.
XX wiek nie zrobił nic innego, jak tylko przełamał wszystkie dotychczasowe schematy w produkcji lodów. „Mechanizacja” pozwoliła znacznie obniżyć koszty, opracować nowe smaki i wydłużyć okres przydatności dzięki dodatkom i stabilizatorom. To, co kiedyś było przysmakiem zarezerwowanym dla królów, cesarzy i prezydentów, dziś można zdobyć w kilka minut, a my możemy to celebrować tylko w jeden sposób: z ogromnym pojemnikiem i łyżką w dłoni.
