Het duistere verleden van de geestelijke gezondheidszorg
In de 18e en 19e eeuw werden mensen met psychische aandoeningen vaak opgesloten in kelders of gevangenissen, onderworpen aan onmenselijke omstandigheden. De heersende overtuiging was dat patiënten zelf verantwoordelijk waren voor hun lijden—verlaten door God, bezeten door demonen of schuldig aan een verschrikkelijke daad.
Een lichtstraal: Dorothea Dix
Dorothea Dix legde deze misstanden bloot en beschreef patiënten die naakt, geketend, in kooien, geslagen en gegeseld werden. Haar pleidooi leidde tot de oprichting van de eerste gestichten, en daarachter stond een visionair: Dr. Thomas Story Kirkbride.
Dr. Kirkbride en het plan
Dr. Kirkbride geloofde in het concept van "morele behandeling"—dat permanente opsluiting niet de oplossing was. Hij betoogde dat de omgeving van patiënten, blootstelling aan zonlicht en frisse lucht cruciaal waren voor een juiste behandeling, en hij paste architectuur toe als therapeutisch middel.
Het Kirkbride-plan voorzag in gestichten in een vleermuisachtig patroon, met zes tot acht paviljoens. Elke afdeling, kamer en gang kreeg dezelfde hoeveelheid lucht en zonlicht. Patiënten werden gescheiden op geslacht en toestand, met de ernstigste gevallen aan de uiteinden en verbeterende patiënten dichter bij de uitgang.
Paleizen van genezing
De uiteindelijke gebouwen waren niets minder dan paleizen, met uitgestrekte groene ruimtes, boerderijen en kassen. Kirkbride liet geen detail aan het toeval over en documenteerde zijn proces in zijn werk "On the Construction, Organization, and General Arrangements of Hospitals for the Insane With Some Remarks on Insanity and Its Treatment". Hij specificeerde bouwmaterialen, verven en kleuren, technieken om slechte geuren te verwijderen, en zelfs het profiel en de salarissen van het personeel. Het gesticht functioneerde als een Victoriaans gezin, met gedeelde maaltijden en de dokter aan het ene uiteinde van de tafel en de hoofdverpleegster aan het andere.
Opkomst en ondergang
In 1840 waren er slechts 18 gestichten in de Verenigde Staten; in 1880 waren dat er 139. Het Kirkbride-plan was een succes geworden, en deze gestichten werden symbolen van vooruitgang, zelfs op postzegels en ansichtkaarten. Maar er ontstonden problemen. Kirkbride stond op een maximum van 250 patiënten, maar nieuwe regels stonden tot 600 toe, duidelijk om financiële redenen. Het Buffalo Hospital in New York deed er twintig jaar over om te bouwen en had constant personeelstekort. Bovendien vertrokken de patiënten niet. Het idee was dat ze maximaal een jaar bleven, en Kirkbride beweerde een genezingspercentage van 80%, maar deze beweringen waren ongegrond. In werkelijkheid, als een Kirkbride vol was, bleef het vol.
Verval en verlatenheid
Patiënten die betere zorg konden betalen, werden naar privéziekenhuizen gestuurd, terwijl de Kirkbrides toevluchtsoorden werden voor armen en behoeftigen. Halverwege de 20e eeuw stortten ze in. De nieuwe gebouwen waren virtuele gevangenissen—precies wat Kirkbride had willen vermijden. In de jaren '60 werd psychiatrische patiënten verboden om te werken, en de deïnstitutionalisering in de jaren '70 was de laatste nagel aan de doodskist. Vandaag staan veel Kirkbrides verlaten, maar ze behouden een glimp van de visie van de dokter, en sommige zijn gedeeltelijk hergebruikt.
(Uit ons archief, oorspronkelijk gepubliceerd in december 2019, met enkele bewerkingen en een foto van Dorothea Dix)
Bron:99% Invisible
