Rząd Irlandii podał, że Deklarację Dublińską przyjęto 14 października 2026 r. Dokument wyznacza siedem priorytetów polityki AI, ale nie jest traktatem. Norweski apel przedstawia konkretne postulaty wobec firm i rządów, a odrębna konwencja Rady Europy jest traktatem, którego próg wejścia w życie nie został osiągnięty w zestawieniu z 23 października 2026 r.
Trzy inicjatywy i trzy różne statusy
| Instrument | Forma | Co obejmuje lub postuluje | Status prawny |
| Norweski apel dotyczący kontroli nad zaawansowanymi modelami AI | Apel polityczny z 2026 r. | Testy przed wdrożeniem, niezależne oceny, koordynację standardów i zgłaszanie poważnych incydentów | Sam apel nie tworzy obowiązków traktatowych; pozostaje otwarty na poparcie |
| Deklaracja Dublińska | Deklaracja polityczna przyjęta w 2026 r. | Siedem priorytetów dotyczących bezpieczeństwa, rozwoju i współpracy w dziedzinie AI | Wspólne zobowiązanie polityczne, nie ratyfikowany traktat |
| Konwencja ramowa Rady Europy o sztucznej inteligencji i prawach człowieka, demokracji i praworządności (CETS nr 225) | Traktat międzynarodowy | Zabezpieczenia praw człowieka, demokracji i praworządności w całym cyklu życia systemów AI | Wiążąca dla stron po wejściu w życie; w zestawieniu z 23 października 2026 r. próg ratyfikacji nie był osiągnięty |
Ta różnica ma praktyczne znaczenie: apel określa, do jakich działań wzywa jego autor, deklaracja wyznacza wspólne priorytety, a traktat może wiązać państwa, które go ratyfikowały, po spełnieniu warunków wejścia w życie.
Czego domaga się norweski apel
Opublikowany 21 września 2026 r. apel rządu Norwegii wzywa firmy rozwijające zaawansowane modele AI do przyjęcia przejrzystych protokołów bezpieczeństwa, obowiązkowych testów przed wdrożeniem i niezależnych ocen. To postulaty dokumentu, a nie obowiązki ustanowione samym apelem.
Do rządów apel kieruje wezwanie do koordynacji standardów, przejrzystości i wspólnego zgłaszania poważnych incydentów związanych z bezpieczeństwem. Państwa członkowskie ONZ mają też rozważyć powołanie międzynarodowej instytucji, która mogłaby ustalać standardy, umożliwiać weryfikację i zwoływać państwa po przekroczeniu określonych progów możliwości systemów. Tekst apelu rządu Norwegii wymienia 30 przywódców państw oraz przewodniczącą Komisji Europejskiej. Norwegia odnotowywała poparcie do 22 października 2026 r. i pozostawiła apel otwarty na dalsze poparcie.
Kto powinien sprawdzać, czy firmy właściwie oceniają ryzyko, to również temat wcześniejszego tekstu NeoTeo o zewnętrznym nadzorze bezpieczeństwa AI. Norweski apel przekłada tę debatę na propozycje wspólnych testów, raportowania i koordynacji międzynarodowej.
Siedem priorytetów Deklaracji Dublińskiej
Irlandzki rząd podał, że deklarację przyjęto 14 października 2026 r. Jej priorytety obejmują:
- bezpieczeństwo i odporność systemów AI;
- godne zaufania wdrażanie AI w usługach publicznych i przemyśle;
- europejską suwerenność w dziedzinie AI;
- infrastrukturę, kompetencje i moc obliczeniową;
- zrównoważony rozwój;
- innowacje w sektorze publicznym;
- współpracę europejską i międzynarodową.
Zakres deklaracji wykracza więc poza bezpieczeństwo samych modeli: obejmuje także infrastrukturę, umiejętności, usługi publiczne i współpracę. Irlandzkie podsumowanie deklaracji opisuje ją jako wspólne zobowiązanie polityczne, a nie ratyfikowany traktat.
Co obejmuje konwencja Rady Europy
Konwencja CETS nr 225 obejmuje korzystanie z AI przez władze publiczne, podmioty prywatne działające w ich imieniu oraz sektor prywatny. Państwa mogą stosować odpowiednie postanowienia bezpośrednio wobec firm albo przyjąć inne środki zgodne z obowiązkami dotyczącymi praw człowieka, demokracji i praworządności.
Konwencja wymienia między innymi godność i autonomię człowieka, równość i zakaz dyskryminacji, prywatność i ochronę danych, przejrzystość, nadzór oraz rozliczalność. Wymaga także powtarzanej oceny skutków i ryzyka, działań ograniczających ryzyko oraz zabezpieczeń proceduralnych, w tym możliwości składania skarg. Wdrożenie monitoruje Konferencja Stron.
Dokument przewiduje wyjątki. Nie obejmuje obrony narodowej, a strony nie muszą stosować go do działań związanych z ochroną interesów bezpieczeństwa narodowego. Takie działania muszą jednak respektować prawo międzynarodowe oraz instytucje i procesy demokratyczne. Prace badawczo-rozwojowe są wyłączone, z wyjątkiem testów mogących ingerować w prawa człowieka, demokrację lub praworządność.
Podpisanie, ratyfikacja i wejście w życie
W zestawieniu Biura Traktatowego Rady Europy z 23 października 2026 r. odnotowano jedną ratyfikację lub przystąpienie do konwencji: ratyfikację Unii Europejskiej z 15 maja 2026 r. Do wejścia w życie potrzeba pięciu ratyfikacji, w tym co najmniej trzech państw członkowskich Rady Europy. W podanym zestawieniu próg ten nie był osiągnięty.
Stany Zjednoczone podpisały konwencję 5 września 2024 r., ale nie ratyfikowały jej według stanu na 23 października 2026 r. Podpisanie i ratyfikacja to odrębne kroki: sam podpis nie oznacza ratyfikacji ani spełnienia warunków wejścia traktatu w życie. Rejestr Rady Europy podaje daty podpisów, ratyfikacji i wymagany próg.
