Bez wątpienia astrologia jest jedną z najpopularniejszych pseudonauk na świecie. Wystarczy zajrzeć do dowolnej lokalnej gazety lub serwisu ogólnoinformacyjnego, a najprawdopodobniej znajdziesz horoskop pełen porad i ostrzeżeń dla każdego znaku. Jednak wiele jej przewidywań wydaje się wyjątkowych i skierowanych bezpośrednio do czytelnika. Przyczyna tkwi w tzw. efekcie Forera, czyli tendencji do interpretowania pewnych ogólnych i nieścisłych opisów jako wyłącznych i osobistych.
Szybkie spojrzenie na dzisiejszy horoskop daje mi taką sugestię: „Zrób wszystko, aby wzmocnić więzi rodzinne. Zwykły telefon do bliskich utrzyma cię blisko nich.” Może zastanawiasz się, do jakiego znaku należy... ale czy to w ogóle ważne? Ta rekomendacja wydaje się na tyle osobista, że działa pod każdym znakiem.
Inny przykład: „Musisz już teraz podjąć tę decyzję, którą odkładasz od kilku dni.” Każdy w tym momencie krzyknąłby: „JAK TY TO WIESZ?!” ... i to jest klucz: każdy czułby się podobnie. Co się dzieje? Aby znaleźć wyjaśnienie, trzeba przenieść się do 1948 roku, kiedy psycholog Bertram Forer przeprowadził „test osobowości” ze 39 swoimi studentami. Później Forer dał każdemu wynik testu:
(Przyp. red.: To tłumaczenie jest szeroko rozpowszechnione w Internecie)
Efekt Forera-Barnuma w akcji
„Masz potrzebę, aby inni ludzie cię doceniali i podziwiali, a jednak jesteś wobec siebie krytyczny. Chociaż masz pewne słabości w swojej osobowości, zazwyczaj potrafisz je kompensować. Masz spore, niewykorzystane możliwości, których nie wykorzystałeś. Masz skłonność do bycia zdyscyplinowanym i kontrolowanym przez otoczenie, ale wewnętrznie zmartwiony i niepewny. Czasami masz poważne wątpliwości, czy postąpiłeś słusznie lub podjąłeś właściwe decyzje. Preferujesz pewną ilość zmian i różnorodności, a czujesz się zawiedziony, gdy jesteś otoczony ograniczeniami i limitami. Jesteś również dumny z bycia niezależnym myślicielem i nieprzyjmowania cudzych twierdzeń bez wystarczających dowodów. Ale uważasz za mało mądre bycie zbyt szczerym w odsłanianiu się przed innymi. Czasami jesteś ekstrawertykiem, towarzyskim i przyjacielskim, a innym razem introwertykiem, ostrożnym i powściągliwym. Niektóre z twoich aspiracji są dość nierealistyczne.”
Forer poprosił uczestników o ocenę swojego wyniku w skali od 0 (bardzo słaby) do 5 (doskonały). Średnia ocen jego uczniów była wyższa niż 4... ale Forer niezwłocznie ujawnił prawdę: dał wszystkim uczniom dokładnie ten sam wynik. Tekst był niczym innym jak mieszanką zdań zaczerpniętych z książki astrologicznej, tak ogólnych, jak to tylko możliwe. Jednak uczniowie Forera bardzo się z nim utożsamili.
Po powtórzeniu badania ujawniają się dwa kluczowe czynniki. Po pierwsze, treść musi przekazywać ważność, z właściwą proporcją pozytywnego i negatywnego feedbacku. Tak zwana zasada Pollyanny (nazwa pochodząca z powieści Eleanor H. Porter) sugeruje, że ludzie mają tendencję do zapamiętywania pozytywnych słów częściej niż negatywnych, więc efekt Forera nie robi nic innego, jak potwierdza (albo, czemu nie, „wykorzystuje”) tę zasadę.
Drugim czynnikiem jest autorytet, uczciwość lub charyzma osoby, która przekazuje ten feedback. Effekt Forera jest również znany jako efekt Barnuma, związany z P.T. Barnumem (o którym już wspominaliśmy w przeszłości), który nie wahał się oszukiwać lub używać trików, aby promować swoje pokazy. Dostępne informacje wskazują, że efekt Forera jest uniwersalny, ale nie nieomylny: błąd samoutwierdzenia (przypisywanie sobie zasług za sukcesy i odrzucanie odpowiedzialności za porażki) byłby wystarczający, aby „anulować” efekt Forera.
Dostęp do oryginalnego badania (PDF): Kliknij tutaj
Źródło: El Busto de Palas
