Astrologie is zonder twijfel een van de populairste pseudowetenschappen ter wereld. Zoek in elke lokale krant of op een algemene website en je zult waarschijnlijk een horoscoop vinden vol aanbevelingen of waarschuwingen voor elk sterrenbeeld. Toch lijken veel van die voorspellingen uniek en speciaal op de lezer gericht. De reden schuilt in het zogenaamde Forer-effect, de neiging om bepaalde algemene en vage beschrijvingen te interpreteren als exclusief en persoonlijk.
Een snelle zoektocht in de horoscoop van vandaag levert deze suggestie op: Doe wat je kunt om de familiebanden te versterken. Een simpel telefoontje naar je familie houdt je dicht bij hen. Misschien vraag je je af bij welk sterrenbeeld dit hoort... maar doet dat er eigenlijk toe? De aanbeveling voelt persoonlijk genoeg om bij elk sterrenbeeld te werken.
Nog een voorbeeld: U moet nu onmiddellijk die beslissing nemen die u al dagen uitstelt. Iedereen zou op dit punt roepen: HOE WEET JE DATTTT?! en dat is de sleutel: 'Iedereen' zou zich hierin herkennen. Wat is er aan de hand? Om een verklaring te vinden moeten we terug naar 1948, het jaar waarin psycholoog Bertram Forer een persoonlijkheidstest afnam bij 39 van zijn studenten. Later gaf Forer elke student het resultaat van de test.
(Noot van de redactie: de vertaling is wijdverspreid op het web)
Het Forer-Barnum-effect in actie
"U heeft de behoefte dat anderen u waarderen en bewonderen, en toch bent u kritisch op uzelf. Hoewel u enkele zwakheden in uw persoonlijkheid heeft, kunt u die over het algemeen compenseren. U heeft een aanzienlijke ongebruikte capaciteit die u niet heeft benut. U neigt naar gedisciplineerd en van buitenaf gecontroleerd zijn, maar van binnen bezorgd en onzeker. Soms twijfelt u ernstig of u wel juist hebt gehandeld of de juiste beslissingen hebt genomen. U geeft de voorkeur aan een zekere mate van verandering en variatie en voelt u zich teleurgesteld wanneer u omgeven wordt door beperkingen. U bent ook trots op uw onafhankelijke denken en dat u beweringen van anderen niet zonder voldoende bewijs accepteert. Maar u vindt het onverstandig om zeer openhartig te zijn tegenover anderen. Soms bent u extravert, vriendelijk en sociaal, terwijl u andere keren introvert, voorzichtig en gereserveerd bent. Sommige van uw ambities zijn nogal onrealistisch."
Forer vroeg de deelnemers om hun resultaat te scoren op een schaal van 0 (zeer slecht) tot 5 (uitstekend). Het gemiddelde van zijn studenten lag boven de 4... maar Forer onthulde al snel de waarheid: hij had exact hetzelfde resultaat aan al zijn studenten gegeven. De tekst was niets meer dan een verzameling zinnen uit een astrologieboek, zo algemeen als je je maar kunt voorstellen. Toch voelden de studenten van Forer zich zeer aangesproken.
Wanneer het onderzoek wordt herhaald, komen twee fundamentele factoren naar voren: Ten eerste moet de inhoud belangrijkheid uitdragen, met de juiste verhouding tussen positieve en negatieve feedback. Het zogenaamde Pollyanna-principe (een naam afgeleid van de roman van Eleanor H. Porter) suggereert dat mensen de neiging hebben om positieve woorden vaker te onthouden dan negatieve. Daarom bevestigt het Forer-effect alleen maar dat principe (of zou het dat zelfs kunnen 'exploiteren').
De tweede factor is het gezag, de eerlijkheid of het charisma van de persoon die de feedback deelt. Het Forer-effect staat ook bekend als het Barnum-effect, vernoemd naar P.T. Barnum (waar we het in het verleden al over hebben gehad), die niet aarzelde om te bedriegen of trucs te gebruiken om zijn shows te promoten. De beschikbare informatie geeft aan dat het Forer-effect universeel is, maar niet onfeilbaar: de zelfbedieningsbias (eer nemen voor successen en elke verantwoordelijkheid voor mislukkingen afwijzen) zou voldoende zijn om het Forer-effect teniet te doen.
Toegang tot het originele onderzoek (PDF): Klik hier Bron: El Busto de Palas
